از شرك به سوى توحيد رجوع نمايند و به خدا و آيات او و انبياء و رسل و احكام الهى ايمان بياورند و عمل شايسته بجا آورند يعنى مخالفت و عصيان را مبدّل به طاعت نمايند و سپس در مقام هدايت برآيند . اما معناى هدايت ، آيا اين است كه در امرى كه از آن توبه كرده ، گمراه نشود و دوباره مرتكب آن نگردد ؟ و يا اينكه در غير آن چيزى كه از آن توبه كرده گمراه نشود ؟ كه در صورت اول معناى آن اين است كه توبه از گناه نسبت به آنچه كه قبل از توبه انجام داده مفيد است و نسبت به مابعد آن فايدهاى ندارد و در صورت دوم معناى آن اين است كه آمرزش خدا فقط نسبت به گناهانى كه از آن توبه كرده مفيد است ، نه ساير گناهان ، پس توبه وقتى مفيد است كه در غير آن گناه نيز گمراه نشود .
شايد هم هر دو معنا مراد باشد اما از ظاهر سياق و عطف با حرف ( ثمّ ) معناى اول استفاده مىشود كه همان ثبات و استقامت بر توبه را دلالت مىكند ، در نتيجه برگشت معنا به همان اشتراط اصلاح در آيات ديگر است
( إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا ) *
« 1 » ( جز كسانى كه بعد از آن توبه كرده و اصلاح نمايند )
با نظر در سيرهء بنى اسرائيل آشكار مىشود كه آنها به خداى سبحان ايمان داشته و رسالت موسى و هارون را تصديق كردهاند اما آنها در امر ولايت ايشان يا متوقّف بودهاند و يا سستى كردهاند و آشكار مىشود كه مراد از اهتداء ، ايمان به رسول به وسيله پيروى از او ، در امر دين و دنياست ، به عبارت ديگر مراد از اهتداء ، هدايت به ولايت رسول و التزام به احكامى است كه به ايشان امر مىكند ، چون پيامبر از نفس خود مؤمنان نسبت به آنها ، اولويّت دارد و تدبير امور مردم در امر دين و دنيايشان بدست اوست « 2 » و پس از او بر مؤمنان واجب است كه به آنچه او فرموده تمسك بورزند ، تا گمراه نشوند و آن امر چنانچه از حديث ثقلين و نظاير آن استفاده مىشود ، كتاب خدا و اهل بيت مىباشند .
هامش
( 1 ) . سورهء آل عمران ، آيهء 89 ؛ سورهء نور ، آيهء 5 .
( 2 ) .( النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ ). سورهء احزاب ، آيهء 6 .