چيزى رتبهء بعد از خلقت و وجود اوست ، گو اينكه همين تأخّر رتبى در موجودات جسمانى كه وجودشان به نحو تدريجى است ، تأخّر زمانى هم به خود مىگيرد .
لذا هدايت در اينجا همان هدايت عمومى است كه دامنهاش همه موجودات را فرا گرفته و اين هدايت مصداق تدبير است و كسى كه تدبير موجودات و هدايت آنها منسوب و منتهى به اوست همان كسى است كه موجودات را خلق كرده و هر وجودى و هر صفت وجوديى منتهى به او و قائم به وجود اوست .
پس اين آيه مشتمل بر برهانيست كه ربوبيّت مطلقه و منحصره را براى خداى تعالى اثبات مىكند ، چون خلقت موجودات فرع بر مملوكيّت آنها در نزد خداى سبحان است كه او مالك تدبير ايشان نيز هست .
ولى هدايت انسان به طور خاصّ و به عنوان جزئى از عالم وجود ، جز با نبوّت و معاد تمام نمىشود .
لذا خداى متعال ، خدائيست كه به هر يك از موجودات آنچه را كه با زبان استعداد طلب مىكرد ، بخشيده و سپس آن را با همين وسيله به وجود و يگانگى خود هدايت و ارشاد فرموده .
( 51 )
( قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْأُولى )
: ( فرعون گفت : پس حال نسلهاى گذشته چيست ؟ ) از آنجا كه پاسخ موسى مشتمل بر هدايت عمومى بود كه در خصوص بشر جز از راه نبوّت و معاد صورت نمىگيرد ، لذا فرعون با ناباورى به استبعاد مسألهء معاد پرداخت و گفت : امّتها و اقوام ادوار گذشته كه مردند و نابود شدند و هيچ اثر و خبرى از آنها نيست ، چه حالى دارند و چگونه پاداش و كيفر اعمال خود را ديدند ، با اينكه در عالم هستى هيچ نام و نشانى از آنها نمانده است ، آيا اينها دوباره خلقتى جديد خواهند داشت تا جزاى اعمالشان را دريافت كنند ؟ !
( 52 )
( قالَ عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى )
: ( گفت علم آن در نزد پروردگار من ، در كتابيست و پروردگارم نه فراموش مىكند و نه خطا مىكند ) ، موسى عليه السّلام به فرمايش خداوند ، در جواب فرعون علمى مطلق و محيط بر همهء تفاصيل و