( 68 )
( فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا )
: ( قسم به پروردگارت آنها را با شيطانها محشور مىكنيم ، سپس همه را به زانو افتاده پيرامون جهنم حاضر مىسازيم ) ، ( جثّى ) يعنى كسى كه روى دو زانو نشسته ، خطاب آيه با كفّار و منكرين معاد است و مىفرمايد : قسم به پروردگارت كه اين كفّار را در روز قيامت با اولياءشان كه شياطين هستند جمع مىكنيم ، و آنگاه براى چشيدن عذاب آنها را در حالى كه همه از روى ذلّت به زانو افتادهاند و يا در حالى كه همه دسته دسته و انبوه گشتهاند ، پيرامون جهنم حاضر مىسازيم .
( 69 )
( ثُمَّ لَنَنْزِعَنَّ مِنْ كُلِّ شِيعَةٍ أَيُّهُمْ أَشَدُّ عَلَى الرَّحْمنِ عِتِيًّا )
: ( آنگاه از هر گروه ، هر كس را كه در برابر خداى رحمان بيشتر سركشى نموده ، جدا مىكنيم ) ، ( نزع ) يعنى استخراج و بيرون كردن و ( شيعه ) يعنى جماعتى كه يكديگر را بر امرى يارى دهند يا همه پيرو يك عقيده باشند و ( عتّى ) به معناى سركشى و تمرّد و عصيان است ، مىفرمايد :
به زودى از هر جماعتى كه متشكّل شدند ، نافرمانترين آنها نسبت به خداى بخشنده را بيرون مىآوريم ، يعنى رؤسا و پيشوايان گمراهى و ضلالت را جدا كرده و بيرون مىنمائيم ، بعضى « 1 » گفتهاند ، ما بعد از بيرون كردن متمّردترين آنها ، باز به متمرّدترين از ميان بقيّه مىپردازيم و هكذا همه را بيرون مىآوريم .
و علّت به كار بردن كلمه ( رحمن ) به جاى ( اللّه ) آنست كه اشاره به بزرگى تمرّد و عصيان ايشان نمايد ، چون آنها كسى را نافرمانى كردهاند كه رحمت او همه چيز را فرا گرفته و ايشان جز رحمت ، چيزى از او نديدهاند .
( 70 )
( ثُمَّ لَنَحْنُ أَعْلَمُ بِالَّذِينَ هُمْ أَوْلى بِها صِلِيًّا )
: ( آنگاه ما كسانى را كه به وارد شدن جهنّم سزاوارترند ، بهتر مىشناسيم ) ، مىفرمايد : هر آينه سوگند مىخورم كه ما داناتريم به اينكه چه كسى بر تحمّل حرارت آتش ، سزاوارتر است ، يعنى درجات عذاب ايشان و مراتب استحقاق آنها به دست ماست و هرگز امر بر ما مشتبه و مخفى نمىشود .
هامش
( 1 ) . تفسير فخر رازى ، ج 21 .