( 71 )
( وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا )
: ( هيچ كس از شما نيست جز آنكه وارد جهنّم مىشود ، كه اين امر بر پروردگارت حتمى و مقرّر است ) خطاب آيه با عموم مردم است ، چه مؤمن و چه كافر ، و ( ورود ) به معناى حضور و قرار گرفتن در لبهء آب و يا به قصد آب رفتن است ، امّا به معنى اعم قصد هم به كار مىرود « 1 » ، مىفرمايد :
هيچ يك از شما نيست جز آنكه به زودى در لبه و پرتگاه آتش قرار مىگيرد « 2 » ، اين حكم و فرمانى است كه بر خداى تعالى واجب و حتمى است و اين وجوب به فرمان خود خدا بوده ، چون هيچ حاكمى نيست كه بر او حكم نمايد و هيچ كس هم نمىتواند حكم او را تغيير دهد .
( 72 )
( ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا )
: ( آنگاه كسانى را كه تقوى پيشه كردهاند نجات مىدهيم و ستمگران را به زانو در افتاده در آن رها مىكنيم ) ، يعنى ظالمان را در آتش جهنّم باقى مىگذارند و متقيّن را از آن نجات مىدهند ، امّا نجات دادن بدون داخل بودن نيز متحقّق مىشود ، مثل اينكه در كنار آتش و در شرف دخول در آن باشند .
مىفرمايد : وقتى همهء شما اعم از مؤمنين و كافرين ، در شرف وقوع در آتش قرار گرفتيد ، ما اهل تقوى را نجات داده ، ولى ظالمان را در آن باقى مىگذاريم ، به خاطر اينكه ظلم كردند ، و آنها همچنان به زانو افتاده باقى مىمانند و در آتش واقع مىشوند .
[ آيهء ( 80 - 73 ) استدلال كفّار به اينكه چون در دنيا مال و مقامشان بهتر از مؤمنان است در قيامت هم عاقبت بهترى خواهند داشت و جواب خداوند به اين پندار باطل ]
( 73 )
( وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ
هامش
( 1 ) . از بعض روايات استفاده مىشود كه ورود به آتش در اين آيه به معناى عبور از آن است ، يعنى مردم از روى صراط كه پلى است بر روى آتش كشيده ، عبور مىكنند ، امّا نيكان به سلامت نجات يافته و فجّار در آتش مىافتند .
( 2 ) . در تفسير قمى در ذيل اين آيه از حسين ابن ابى العلاء از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه مگر نشنيدهاى كه عرب مىگويد : بر فلان قبيله وارد شديم ، يعنى نزديكيهاى آن رسيديم ، نه اينكه داخل شديم .
و در مجمع البيان ، ج 3 ؛ از قول رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم نقل شده كه : مردم وارد آتش مىشوند و بيرون مىآيند و سرعت و كندى بيرون آمدنشان ، بسته به اعمال ايشان است .