ملحق مىشوند ، البته همراه آنان خواهند بود ، نه اينكه جزء ايشان باشند و ايشان ابدا مورد ظلم واقع نخواهند شد ، پس پاداش خود را بطور كامل دريافت مىكنند و اين امر از لوازم مورد ظلم قرار نگرفتن است ، نه از لوازم دخول در بهشت « 1 » .
( 61 )
( جَنَّاتِ عَدْنٍ الَّتِي وَعَدَ الرَّحْمنُ عِبادَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّهُ كانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا )
:
( بهشتهاى جاويدان كه خداى رحمان از غيب به بندگانش وعده داده ، همانا وعدهء او آمدنى و محقّق است ) ، ( عدن ) به معناى اقامت است و معناى جاودانگى و خلود و نيز در آن هست و ( وعدهء به غيب ) وعدهايست كه فرد وعده داده شده ، فعلا آن را نمىبيند و ( وعدهء مأتىّ ) وعدهايست كه تخلّف نمىكند .
اين آيه توصيف بهشتى است كه در آيه قبل به مؤمنانى كه عمل شايسته به جا آورند وعده داده شد ، مىفرمايد : بهشتهاى جاودانى است كه خداوند بخشنده آن را به بندگانش وعده داده ، وعدهاى كه بندگان در دار دنيا آن را نمىبينند ، امّا سرانجام وعدهء او محققّ است و هرگز تخلّف نمىپذيرد .
( 62 )
( لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً إِلَّا سَلاماً وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيها بُكْرَةً وَ عَشِيًّا )
: ( در آنجا سخن بيهودهاى نمىشنوند ، مگر سلامى و در آنجا صبح و شام روزيشان را دارند ) ، سخن ( لغو ) يعنى كلامى كه اثرى بر آن مترتب نيست ، مىفرمايد : بهشتيان در بهشت ابدا سخن گزاف و لغوى نمىشنوند ، جز سلام « 2 » و اين استثناء منفصل است ، چون سلام به معناى امنيّت است و سخن لغوى نيست و وقتى به كسى سلام مىگوئيم ، معناى آن اين است كه تو هرگز از من امر مكروهى نمىبينى و هيچ امر ناپسند و نامطلوبى از من به تو نخواهد رسيد ، بهشتيان با اين كلام آرامش و اطمينان مىيابند كه از هر امر بدى دور
هامش
( 1 ) . همچنانكه در سورهء نساء ، آيهء 69 ؛ مىفرمايد :( مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً ): ( كسانى كه خدا و رسول را اطاعت مىكنند ، ايشان با كسانى خواهند بود كه خداوند به آنها نعمت بخشيده كه عبارتند از :
انبياء ، صديقين ، شهداء ، صالحين و ايشان چه نيكو رفيقانى هستند .
( 2 ) . همچنانكه در سورهء واقعه مىفرمايد :( لا يَسْمَعُونَ فِيها لَغْواً وَ لا تَأْثِيماً إِلَّا قِيلًا سَلاماً سَلاماً ): ( در آنجا ابدا لغو و گناهى نمىشنوند ، جز آنكه گفته شود ، سلام ) .