رهروان صراط مستقيم معرفى شدهاند « 1 » ، و در سوره انعام نيز آنها را افرادى ايمن و هدايت شده معرفى نموده است « 2 » ، لذا اصحاب صراط مستقيم ، مصون از غضب الهى و گمراهى هستند و ايمانشان را با ظلم نمىآميزند و از هر خطرى ايمن هستند و راه سعادت را پيموده و به سر منزل بقاء در جوار حقّ نائل مىشوند .
( 59 )
( فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا )
: ( و بدنبال ايشان جانشينانى جايگزين آنها شدند كه نماز را ضايع و بيهوده گذاشتند و از هوسها پيروى كردند و به زودى سرگردانى خود را خواهند ديد ) ، ( خلف ) يعنى بدل و جانشين و ( ضياع ) به معناى فساد است و ( غىّ ) يعنى گمراهى و در معنا ضدّ رشد و هدايت است ، مىفرمايد ، به جاى آنها كه خدا انعامشان كرده و روششان خضوع و خشوع براى خداى متعال بود ، قومى آمدند و جانشين آنها شدند و آنچه را از آنان گرفتند ، يعنى نماز و توجّه و ذكر خدا را ضايع كرده و در امر آن سهل انگارى نمودند ، بلكه به كلى آن را ترك كردند و در نتيجه از شهواتشان پيروى كردند و همين پيروى ، آنها را از مجاهده در راه خدا و توجّه به او بازداشت ، پس به زودى كيفر اين گمراهى خود را خواهند ديد يا با ضايع كردن نماز و پيروى از شهوات ، راهى را مىپيمايند كه نهايت و غايت آن گمراهى و غىّ است و به زودى به همان غايت خواهند رسيد ، يا اينكه در قيامت كه عالم كشف حقايق است متوجّه گمراهى خود خواهند شد ، به هر حال اين كلام استعاره از كنايهء لطيفى است .
( 60 )
( إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَ لا يُظْلَمُونَ شَيْئاً )
: ( جز كسانى كه توبه كرده و ايمان آورده و عمل شايسته انجام دهند آنها به بهشت داخل شوند و هيچ ستمى نمىبينند ) ، اين آيه استثنائى از آيهء سابق است ، مىفرمايد : مگر كسانى كه از آن راه گمراهى و ضلالت بسوى خدا باز گردند و ايمان آورده و عمل صالح انجام دهند ، در اين صورت داخل بهشت شده و مورد ستم قرار نمىگيرند و چون عقيده نيكو را با عمل نيك آميختهاند ، به همان افراد گذشته كه مورد انعام خدا بودند ،
هامش
( 1 ) . سورهء حمد ، آيهء عليه السّلام .
( 2 ) . سورهء انعام ، آيهء 82 .