آنها كه همراه نوح بر كشتى سوار كرديم و از فرزندان ابراهيم و اسرائيل و آن كسانى كه آنها را هدايت كرده و برگزيده بوديم ، زمانيكه آيات خداى رحمان بر آنها تلاوت مىشد با حالت گريه به خاك افتاده و سجده مىكردند ) ، ( اولئك ) اشاره به افراد نامبرده در آيات قبل است ، ( زكريّا ، يحيى ، مريم ، عيسى ، ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب ، موسى ، هارون ، اسماعيل و ادريس عليهم السلام ) ، داستانهايى كه در اين سوره از انبياء فوق ذكر شد ، به عنوان مثل بوده و اين آيه و دو آيهء بعدى نتيجهء آن مثلها است ، بنابراين ( اولئك ) مبتدا ،
( الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ )
صفت مبتدا و
( إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ . . . )
خبر آن خواهد بود .
در اين آيه خداى سبحان اعلام نموده كه بر اين افراد انعام كرده و مطلق بودن نعمت دلالت مىكند كه همه نعمتها بر آنان احاطه دارد و اهل سعادت و فلاح هستند و ابدا هيچ جهت نقمت و مكروهى به آنان نمىرسد .
مىفرمايد : اينها كه نام برديم و امثال ايشان كه خداوند به آنها انعام كرده از انبياء و از كسانى هستند كه ما آنها را هدايت و انتخاب كردهايم و ايشان از ذريّه آدم و از كسانى بودهاند كه با حضرت نوح در كشتى بودند و خداوند در ذريّه آنها بركت نهاده به حكم آيه ،
( وَ جَعَلْنا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْباقِينَ )
« 1 » ، ( و نژاد و اولاد او را در زمين باقى داشتيم ) .
و نيز از ذريّه و فرزندان ابراهيم و يعقوب ( اسرائيل ) كه البته همهء آنها از ذريّه آدم هستند و شايد ذكر خاص بعد از عام اشاره به اين مطلب باشد كه نعمت سعادت و بركت نبوّت بر نوع بشر پشت سر هم و يك بار پس از بار ديگر متواليا نازل شده و بعضى ديگر از اين افراد كه مورد انعام الهى واقع شدهاند ، گروهى هستند كه خداوند آنها را هدايت كرده و برگزيده و ايشان غير انبياء هستند .
و در نهايت مىفرمايد : همه اين افراد زمانيكه آيات ما ، يعنى هر چيزى كه شأنى از شئون خداى تعالى را حكايت كند ، برايشان تلاوت و ذكر مىشود با كمال خضوع و خشوع و با حالت گريه به خاك مىافتند .
از طرف ديگر در سوره حمد اين افرادى كه مورد انعام الهى واقع شدهاند ، همان
هامش
( 1 ) . سورهء صافات ، آيهء عليه السّلام عليه السّلام .