( 44 )
( يا أَبَتِ لا تَعْبُدِ الشَّيْطانَ إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ لِلرَّحْمنِ عَصِيًّا )
: ( اى پدرم بندگى شيطان را مكن كه همانا شيطان عاصى درگاه خداى رحمان است ) ، شيطان از جنيّان بود كه بتپرستان به آنها اعتقاد داشتند ، ولى مراد از عبادت در اينجا اطاعت است ، پس نهى از عبادت شيطان ، نهى از اطاعت او در هر امريست كه او به آن امر مىكند و از جملهء آنها عبادت غير خداست .
ابراهيم عليه السّلام پس از آنكه عبادت بتها را عملى لغو ناميد ، در اينجا اضافه مىكند كه اين عمل ، انسان را در معرض هلاكت و تحت عبوديّت شيطان وارد مىسازد ، و كسى كه بندهء شيطان باشد ، امكان هدايت و سعادت او منتفى گشته و هلاكتش حتمى مىشود ، چون شيطان خودش خدا را نافرمانى كرده ، با آنكه خدا منبع همه رحمتها و نعمات است ، لذا چنين كسى كه خود منبع همه رحمات را نافرمانى مىكند ، جز به نافرمانى از خدا و دورى و محروميّت از رحمت او فرمان نمىدهد .
( 45 )
( يا أَبَتِ إِنِّي أَخافُ أَنْ يَمَسَّكَ عَذابٌ مِنَ الرَّحْمنِ فَتَكُونَ لِلشَّيْطانِ وَلِيًّا )
: ( اى پدرم من بيم دارم كه از خداى رحمان عذابى به تو برسد و دوستدار شيطان شوى ) ، ( عذاب ) در اينجا به معناى خذلان يا امساك رحمت و به خود واگذاشتن است ، اينكه در اين آيه و آيه قبل به جاى اسم ( اللّه ) از ( رحمن ) استفاده فرموده ، به جهت آنست كه وصف رحمت در هر دو حكم دخالت تام دارد ، در آيه قبل چون خدا منبع و سرچشمه همه رحمتها و نعمتهاست ، لذا شايسته نيست انسان غير او را اطاعت و عبادت كند و در اين آيه نيز منبع و مصدر بودن خدا براى هر رحمت باعث مىشود كه انسان از عذاب او و خوددارى از رحمتش بترسد .
در اينجا ابراهيم عليه السّلام در ادامهء گفتار خود مىافزايد اى پدر چون خداوند بخشنده سرچشمه همه نعمات و رحمات است ، من بيم دارم كه او رحمتش را از تو دريغ كند و بواسطهء آن عذاب خذلان شامل تو شود و سرپرست و وليّى جز شيطان برايت باقى نماند ، زيرا وقتى تو در ولايت خداى رحمان نباشى ، شيطان ولّى و عهدهدار امور تو خواهد بود .