تسبيحات اربعه ، ( سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله الّا اللّه و اللّه اكبر ) است و در بعضى تفاسير آن را نماز « 1 » يا دوستى و ولايت اهل بيت « 2 » عليهم السلام دانستهاند و همه اين موارد از مصاديق باقيات صالحات هستند و مصداق جامع آن ، همان اعمال صالح است .
[ آيهء ( 59 - 47 ) دربارهء قيامت و اينكه سبب اصلى اعراض از هدايت از ياد بردن قيامت است ]
( 47 )
( وَ يَوْمَ نُسَيِّرُ الْجِبالَ وَ تَرَى الْأَرْضَ بارِزَةً وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً )
: ( روزى كه كوهها را به حركت آوريم و زمين را آشكار ببينى و همه آنها را گرد مىآوريم و هيچ يك از آنها را فروگذار نمىكنيم ) ، تقدير كلام اين است كه : به ياد آر روزى را كه كوهها را به راه مىاندازيم و آنها را از جاى خود بر مىكنيم و همهء قسمتهاى زمين آشكار مىشود و ديگر چيزى مانع از ديدن كرانه افق نخواهد بود و قسمتى از زمين حائل و مانع ديدن قسمت ديگر آن نمىشود و آنگاه همه انسانها را محشور مىكنيم و هيچ يك از آنها را بدون حشر باقى نمىگذاريم بلكه همه را زنده كرده و در محضر خود گرد مىآوريم .
( 48 )
( وَ عُرِضُوا عَلى رَبِّكَ صَفًّا لَقَدْ جِئْتُمُونا كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ بَلْ زَعَمْتُمْ أَلَّنْ نَجْعَلَ لَكُمْ مَوْعِداً )
: ( به رديف ، در برابر پروردگار عرضه مىشوند و خطاب رسد كه همچنانكه بار اوّل شما را خلق كرديم ، باز نزد ما آمدهايد ، بلكه مىپنداشتيد كه برايتان موعدى قرار ندادهايم ) ، از سياق استفاده مىشود كه خداوند اوضاع مشركان را در قيامت توصيف مىنمايد ، همان كسانى كه با اعتماد به اسباب ظاهرى و دلبستگى به زينتهاى زندگى دنيا ، به خداوند شرك ورزيدند و در مدّت حيات دنيوى با قطع رابطه با خالقشان غرق در غفلت بودند و خداوند با اين اسباب مادّى و تمتّعات دنيوى آنها را آزمايش مىكرد تا آنكه دوران عمرشان سپرى شده و سرانجام همگى به صف واحد در برابر پيشگاه الهى عرضه مىشوند ، بطوريكه هيچ يك بر ديگرى برترى ندارند ، با آنكه در دنيا مال و جاه و حسب و نسب را مايهء برترى مىدانستند ، امّا در آخرت تفاوتى بين عالى
هامش
( 1 ) . تفسير برهان جلد 2 و منهج الصادقين جلد 5 .
( 2 ) . منهج الصادقين جلد 5 .