پيشرفت خود را نتيجهء تشويق ابو تمام شاعر مىدانست . بحترى در اواخر عمر به منبج بازگشت و در همانجا به سال 284 درگذشت . وى قصيدهاى در مدح ايرانيان در باب مدائن دارد كه بسيار فصيح و باشكوه است . . . ( لغت نامهء دهخدا ، ذيل بحترى ) .
ابو العباس محمد بن يزيد مبرد به سال 207 يا 210 به دنيا آمد و به سال 285 در سن 77 سالگى در بغداد درگذشت . وى به بغداد سكونت جست و در نحو و لغت ، امام شناخته گشت .
« الكامل » در لغت مشهورترين كتاب اوست ( لغت نامه دهخدا ) .
ابراهيم بن اسحاق بن بشير البغدادى الحربى ( 198 تا 285 ه ) از محدّثان بزرگ بود . اصلش از مرو و شهرت و مرگش در بغداد بود . حافظ ، فقيه ، دانا به احكام ، ادب شناس و زاهد بود . . .
( الاعلام ، ج 1 ، ص 24 ) .
ابو سعيد حسن بن بهرام جنابى ( م 301 ه ) امير قرامطه و مؤسس نهضت و دولت آنها در بحرين . در جنابهء فارس به دنيا آمد و يك چند در بصره و در بلاد مجاور به عنوان داعى قرامطه مشغول فعاليت بود سپس به بحرين رفت و به دعوت مردم و تبليغ عقايد قرمطى پرداخت . اندك اندك كارش بالا گرفت و بر قطيف و احساء و ديگر شهرهاى بحرين دست يافت و لشكر معتضد خليفه را شكست داد و بعد هجر و يمامه را تسخير كرد و به تهديد بصره پرداخت . وى مردى زيرك و گستاخ و دلاور بود . يكى از غلامانش در هجر او را در حمام بكشت ( دائرة المعارف فارسى ، ذيل جنابى ) و نيز رجوع شود به دائرة المعارف فارسى ، ذيل قرامطه .
ابو سعيد خراز احمد بن عيسى بغدادى عارف و صوفى مشهور قرن سوم هجرى كه از ياران ذو النون مصرى بود و در پارهاى از مسائل تصوف سخنان جالب و انديشههاى مؤثر از او در كتابهاى صوفيه به يادگار مانده است ( دائرة المعارف فارسى ) . البته در دائرة المعارف فارسى فوت او را حدود 277 نوشته است .
محمد بن وضاح بن يزيع ( 199 تا 286 ) محدث اهل قرطبه بود . به مشرق رفت و از بسيارى دانشمندان ، دانش اندوخت و به اندلس بازگشت . . . ( الاعلام ، ج 7 ، ص 358 ) .
العباس بن عمرو الغنوى ( م 305 ه . ق )
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 278
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٧٨