جامعتر از وى نبود . سال 235 ه به مشرق رفت و در ساحل درگذشت . آنگاه به قيروان برده شد و در آنجا دفن گشت . . . ( الاعلام ، ج 7 ، ص 76 ) .
محمد بن شجاع ابن الثلجى البغدادى ( 181 تا 266 ) از اصحاب ابو حنيفه و در روزگار خود ، فقيه عراق به شمار مىرفت . او كسى بود كه فقه ابو حنيفه را شرح نمود و مستدل گرداند و آن را با احاديث ، تقويت كرد . گرايشى به اعتزال داشت . برخى زندگينامه نويسان ، او را « ابن ثلّاج » ناميدهاند و اهل حديث ، خدشههايى در منقولات او وارد كردند ( الاعلام زركلى ، ج 7 ، ص 28 ) .
محمد بن عبد الله بن عبد الحكم ( 182 تا 268 ه . ق ) فقيه روزگار خويش بود كه رياست علمى مصر به دو رسيد . مالكى مذهب و ملازم شافعى بود . اما به مذهب مالك بازگشت ( الاعلام ، ج 7 ، ص 94 ) .
ابن طولون ابو العباس احمد مؤسس خاندان طولونيان در مصر و اولين والى مستقل مصر در عهد عباسى . وى از سركردگان ترك در دورهء عباسى بود . در مصر استقلالى به هم رسانيد و شام را نيز ضميمهء قلمرو حكومت خويش كرد . در قاهره مسجدى ساخت ( دايرة المعارف فارسى ) .
ابو سليمان داود بن على بن خلف اصفهانى ظاهرى ( 202 تا 270 ه . ق ) از مشاهير فقهاى اسلام . خاندانش از مردم اصفهان بودند و وى در كوفه متولد شد . فرقهء ظاهريه به دو منسوبند .
علت شهرت او به اين لقب آن است كه وى به ظاهر قرآن و حديث تمسك مىكرد و از راى و قياس و تأويل ، اجتناب واجب داشت . داود در بغداد به تدريس پرداخت و جماعتى بسيار از طالبان علم در مجلس او حاضر مىشدند . تأليفات بسيار داشت و در بغداد وفات يافت ( دائرة المعارف فارسى ) .
به كار بن قتيبة بن اسد ( 182 تا 270 ه ق ) قاضى ، فقيه و محدث بود . از سوى متوكل عباسى در 246 قاضى مصر شد . چون احمد بن طولون حاكم مصر گشت او را به خلع موفق از ولايت عهدى فرمان داد . به كار سرپيچى كرد و به زندان افتاد . مردم براى شنيدن حديث و گرفتن فتوا به ديدار وى در زندان مىرفتند . تا گاهى كه در زندان درگذشت همچنان قاضى بود . زادگاهش نيز بصره بود ( الاعلام ، ج 2 ، ص 34 ) .
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 275
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٧٥