ابو عبد الله محمد بن يزيد بن ماجهء قزوينى از كبار ائمهء محدثين و صاحب يكى از صحاح سته است كه آن كتاب به نام « سنن ابن ماجه » معروف مىباشد . مولد او به سال 209 در قزوين بود . وى را در تفسير و تاريخ يدى طولى بود . علاوه بر سنن او را تفسيرى است و نيز كتابى در تاريخ در نهايت نفاست ، و نيز تاريخ قزوين . وفات او در سال 273 بوده است ( لغت نامهء دهخدا ) .
محمد بن عبد الرحمن بن الحكم بن هشام الاموى ( 207 تا 273 ه . ق ) از پادشاهان حكومت امويان در اندلس بود . تولد و مرگش در قرطبه رخ داد . پس از مرگ پدر بر تخت نشست و روزگار خوشى داشت . به رعايا احسان فراوان مىكرد . خردمند و دادگر و نزد مردم ، محبوب بود . جنگهاى زيادى با فرنگيها كرد ( الاعلام ، ج 7 ، ص 61 ) .
خمارويه بن احمد بن طولون ( 250 تا 282 ه . ق ) از فرمانروايان سلسلهء طولونيه در مصر بود . پس از مرگ پدرش ( 270 ه ) به حكومت رسيد در حالى كه بيست سال بيشتر نداشت .
زادگاهش سامرا بود و در دمشق هنگامى كه در بستر بود به دست غلامانش كشته شد . جنازهء او را به مصر بردند ( الاعلام ، ج 2 ، ص 370 ) .
ابن قتيبه عبد الله بن مسلم بن قتيبهء كوفى دينورى در سال 213 به كوفه به دنيا آمد . اديبى عالم به لغت و نحو و غريب القرآن و معانى القرآن و شعر و فقه بوده است و با اين كه در مذهب بصريين غلو داشت خلط هر دو مذهب مىكرد چنان كه در كتب او از كوفيين نقل بسيار هست .
مدتى منصب قضاى دينور داشت از اين رو به « دينورى » مشهور گشت و پس از آن در بغداد تدريس مىكرد ( لغت نامهء دهخدا ، ذيل ابن قتيبه ) .
ابو حاتم محمد بن ادريس رازى ( 195 تا 277 ه . ق ) از حافظان حديث و از همگنان بخارى و مسلم . در رى به دنيا امد و در طلب علم به بلاد شام و مصر و آسياى صغير سفر كرد و در بغداد وفات يافت ( دائرة المعارف فارسى ) .
يعقوب بن سفيان بن جوان فارسى فسوى از بزرگترين حافظان حديث و از شهر فساى ايران بود . در حدود سى سال براى طلب حديث جلاى وطن كرد و از بيش از هزار تن از اهل حديث روايت نمود و به سال 277 در بصره درگذشت ( لغت نامهء دهخدا ) .
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 276
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٧٦