ابو تمام حبيب بن اوس ( 188 تا 231 ه . ق ) شاعر عرب بود . در نزديكى دمشق متولد شد سپس در مصر به سقائى پرداخت و در ضمن از محافل ادب و شعر هم بهرهمند مىشد تا آن كه در شعرگوئى نبوغ پيدا كرد و جامع سبك قديم و جديد شد ( دائرة المعارف فارسى ) .
ابو عبد الله محمد بن سماعهء تميمى از فقهاى حنفى بود . به زمان مأمون ، قاضى جانب غربى بغداد بود و در دورهء معتصم براى ضعف بينائى از قضا كناره گرفت و به سال 233 وفات كرد و متجاوز از صد سال داشت ( لغت نامهء دهخدا ، ذيل ابن سماعه ) .
يحيى بن معين بن عون مرى بغدادى ، عالم و حافظ حديث و متفنن بود . يحيى صاحب جرح و تعديل است و بزرگان ائمه از وى حديث روايت كنند . وى را وارث و حافظ و صاحب علم همهء علماى بزرگ بصره و كوفه و حجاز و شام خواندهاند . در آخرين حج كه از مدينه خارج شد شب به خواب ديد كه هاتفى وى را مىگويد : اى ابو زكريا ! آيا از همسايگى من رو برمىگردانى ؟ چون بامداد شد رفقاى خود را گفت : برويد كه من به مدينه بازمىگردم . آنان برفتند و يحيى به مدينه بازگشت و سه روز بماند . پس از 77 و به قولى 75 سال زندگى به سال 223 درگذشت و در بقيع به خاك سپرده شد ( لغت نامهء دهخدا ) .
على بن عبد الله بن جعفر السعدى البصرى ( 161 تا 234 ه . ق ) محدث ، مورخ و حافظ روزگار خويش بود كه حدود دويست كتاب داشت . در شناختن اختلاف احاديث ، داناتر از امام احمد حنبل بود . در بصره زاده شد و در سامرا درگذشت . ( الاعلام ، ج 5 ، ص 118 ) .
محمد بن الهذيل بن عبد الله بن مكحول العبدى ، ابو الهذيل العلاف ( 135 تا 235 ه . ق ) از پيشوايان معتزله بود كه در جده زاده شد و در علم كلام ، شهرت يافت . مقالههايى در مورد اعتزال و بحثها و مناظرهها دارد . در پايان عمر خود نابينا شد و در سامرا درگذشت . ( الاعلام ، ج 7 ، ص 355 ) .
ابو عبد الرحمان حاتم بن يوسف اصم ( متوفاى 237 ه . ق ) عارف و صوفى مشهور خراسان .
وى از مشايخ بزرگ خراسان و از ياران شقيق بلخى بوده است و آراء و اقوال مهم و مؤثرى در كتب صوفيه از او به يادگار مانده . شيخ سعدى در بوستان از او ذكر كرده است . وفاتش در واشجرد
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 265
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٦٥