آن رفت و آمد مىكرد . ارمنستان را گرفت ، خلاط را محاصره نمود ، و به سوى آذربايجان و سپس حلوان و سرزمين سياه رفت ، از غرب دجله گذشت و در جزيره فساد انگيخت . پس رشيد ، سپاهى گران به فرماندهى يزيد بن مزيد شيبانى به سوى او فرستاد . يزيد مدتى با وى به گفتگو و رجز خوانى پرداخت و پس از نبردى سخت بر او چيره گشت و او را كشت ( الاعلام ، ج 9 ، ص 140 ) .
مالك بن انس حميرى مكنى به ابى عبد الله ( 93 تا 179 ه ) امام مدينه و پيشواى مذهب مالكى - يكى از چهار مذهب اهل سنت و جماعت - است . مردى متدين بود و از امراء و سلاطين دورى مىجست . او به عكس ابو حنيفه به احاديث و سنن رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و صحابه و استناد بدانها رغبت فراوان داشت ( لغت نامهء دهخدا ) .
حماد بن زيد بن درهم الازدى ، مولاهم ، البصرى ( 98 تا 179 ه ) در روزگار خويش ، شيخ عراق بود . از حافظان برجسته به شمار مىرفت و به ازرق شناخته شده بود . اصلش از اسيران سجستان بود كه تولد و مرگش در بصره رخ داد . . . ( الاعلام ، ج 2 ، ص 301 ) .
حفص بن سليمان بن مغيره به سال 90 متولد شد و به بغداد درآمد و در آنجا قرائت آموخت و مردم ، قرائت عاصم به تلاوت از او بگرفتند ، و مجاورت مكه گزيد و در آنجا نيز قرائت آموخت . روايت صحيحه از قرائت عاصم ، روايت حفص باشد و او داناترين آنان به قرائت عاصم بود . وى در سال يكصد و هشتاد بمرد . حفص بن سليمان ربيب ( پسر زن ) عاصم بود و قرائت را به عرض و تلقين از او فراگرفت ( لغت نامهء دهخدا ) .
مسلم بن خالد بن مسلم المخزومى الزنجى ( م 179 ه ) تابعى و از بزرگان فقها بود . اصل او شامى بود اما امام اهل مكه به شمار مىرفت . شافعى پيش از ديدار با مالك از او دانش آموخت و هم او به شافعى اجازهء صدور فتوا داد . ( الاعلام ، ج 8 ، ص 188 ) .
رابعهء عدويه از زنان عارف و زاهد بسيار معروف در قرن دوم هجرى قمرى و دختر اسماعيل بصرى بود . حكايتها و سخنان مؤثر و دلنشين در كتابهاى صوفيه از او نقل شده است . گويند با حسن بصرى معاصر بوده است . بعضى از مورخين تاريخ وفات او را 180 يا 185 نوشتهاند كه با
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 247
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٤٧