هم عصرى او با حسن بصرى سازگار نيست . وفاتش در سنهء 135 اتفاق افتاده است ( دائرة المعارف فارسى ) .
سيبويه ابو بشر عمرو بن عثمان بن قنبر عالم معروف ايرانى در نحو زبان عربى ، مؤلف كتاب مشهور « الكتاب » كه نخستين و معتبرترين كتاب در نحو است . در بيضاى فارس به دنيا آمد و تاريخ زندگى او محقق نيست و در وفاتش چندين تاريخ از 161 ه . ق تا 194 ذكر شده است . در جوانى به بصره رفت و نزد علماى آنجا خاصه خليل بن احمد تحصيل كرد . سپس به بغداد نزد برامكه رفت . مناظرهء معروف وى با كسائى در حضور يحيى بن خالد برمكى در مسئلهء معروف به زنبوريه در همانجا صورت گرفت . در اين مناظره بر حسب قضاوت يك عرب بدوى - كه شايد قبلا به او اموخته بودند كه چگونه نظر بدهد - كسائى پيروز شد . گويند اين امر چنان در سيبويه مؤثر افتاد كه عراق را ترك گفت و به ايران باز آمد و از شدت اندوه درگذشت . وفات او به قولى در ساوه و به قولى ديگر در شيراز اتفاق افتاد ( قبر او را در محلهء سنگ سياه شيراز مىدانند ) و گويند در آن موقع 40 سال داشت . وى در نحو پيشواى بصريان است چنان كه كسائى پيشواى كوفيان مىباشد ( دائرة المعارف فارسى ) .
اسماعيل بن عياش بن سليم العنسى ( 106 تا 182 ه . ) دانشمند و حديث شناس شام در روزگار خويش بود . از اهالى حمص بود كه به عراق رفت و از سوى منصور ، كليد دار خزانهء لباس بود ( الاعلام ، ج 1 ، ص 318 ) .
عبد الله بن المبارك بن واضح الحنظلى التميمى المروزى ( 118 تا 181 ه ) حافظ ، شيخ الاسلام ، مجاهد ، بازرگان و داراى كتابها و سفرنامهها بود . عمر خويش را به عنوان حاجى ، مجاهد و يا بازرگان در سفر گذراند . او حديث ، فقه ، ادبيات عرب ، تاريخ ، شجاعت و سخاوت را با هم جمع كرده بود . از ساكنان خراسان بود كه در راه بازگشت از جنگ با روميان در هيت ( ساحل فرات ) درگذشت ( الاعلام ، ج 4 ، ص 256 ) .
حسن بن قحطبهء طائى از سرداران معروف آغاز حكومت عباسى بود . در 97 متولد و در 136 ق از طرف منصور به حكومت ارمنستان منصوب شد و در سال 140 او را با هفتاد هزار سوار به ملطيه فرستاد و جنگ تابستانى سال 162 را او اداره كرد و به داخل روم رفت و روميان لقب
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 248
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٤٨