محمد بن مسلم بن عبد الله بن شهاب الزهرى ( 58 تا 124 ه ) نخستين كسى است كه به تدوين حديث پرداخت . تابعى و از بزرگان حافظان و فقيهان مدينه بود . دو هزار و دويست حديث را كه نيمى از آنها مسند بود از حفظ داشت . در شغب - آخر مرزهاى حجاز و آغاز مرزهاى فلسطين - از دنيا رفت ( الاعلام ، ج 7 ، ص 317 ) .
كميت بن زيد الاسدى ( 60 تا 126 ) شاعر بنى هاشم و از مردم كوفه بود و در دورهء بنى اميه شهرت يافت . عالم به ادب و لغت و اخبار و انساب عرب و از هواخواهان بنى هاشم بوده و آنان را بسيار مدح كرده است ( لغت نامهء دهخدا ) .
عمرو بن دينار ( 46 تا 126 ه ) وى از راه همپيمانى منسوب به قبيلهء جمح شده بود . فقيه و مفتى مكه و در اصل ايرانى بود . از راويان ثقه و ثبت به شمار مىرفت . اهل مدينه او را به تشيع و مخالفت با ابن زبير متهم مىكردند . اما ذهبى اين مسئله را رد كرده است ( اعلام ، ج 5 ، ص 245 ) .
ابو يحيى مالك بن دينار بصرى از مشاهير تابعين و زاهد بسيار معروف بصره بود كه در زهد و اعراض از دنيا همواره به دو مثل زنند . به علاوه او يكى از خطاطان مشهور عصر خود بود و قرآن به اجرت مىنوشت . وفات او را مورخين به اختلاف در سال 126 يا 127 يا 130 يا 131 نگاشته اند ( لغت نامهء دهخدا ) .
اسماعيل بن عبد الرحمن السدى : تابعى ، حجازى الاصل و ساكن كوفه بود . ابن تغرى بردى در مورد او مىگويد : صاحب تفسير ، مغازى و سيره بود . به رخدادهاى تاريخى ، آگاهى كامل داشت ( اعلام ، ج 1 ، ص 313 ) در اعلام زركلى فوت وى در سال 128 آمده و در پاورقى همان صفحه افزوده شده است كه در اللباب ( ج 1 ، ص 537 ) سال 127 آمده است .
ضحاك بن قيس الشيبانى حرورى از شجعان و دهاة عرب بود . وى به سال 126 هجرى با سعيد بن بهدل و دويست تن سپاهى از حروريهء جزيره خروج كرد . سعيد در سال 127 درگذشت و ضحاك به جاى وى بنشست و آهنگ ارض موصل و شهر زور كرد و صفريه بر وى گرد آمدند و يارانش به چهار هزار تن رسيدند . پس به عراق رفت و بر كوفه مسلط شد و واسط را محاصره كرد . عامل آنجا از در صلح در آمد و مردم موصل با وى به مكاتبه پرداختند و ضحاك بدانجا در
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 233
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٢٣٣