خدا ، به او كفر بورزد و مرتدّ شود ، چنانچه مجبور به آن نشده و قلبش با ايمان به خدا ساكن و مطمئن نباشد ، بلكه خودش با آغوش باز كفر را پذيرا شده باشد ، در اين صورت ناخشنودى و غضب الهى بر آنان خواهد بود و عذابى بزرگ خواهند داشت ، چون به جاى شكرگزارى از بابت ايمان ، اين نعمت بزرگ را كفران نموده و به جاى ايمان به كفر گرايش يافتهاند .
پس جمله
( إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ )
« 1 » ، استثناء از عموم شرط است ، يعنى اگر كسى مجبور به تظاهر به كفر شود ، امّا دلش با ايمان به خدا سكون و آرامش داشته باشد ، در اين صورت غضب الهى و عذاب بزرگ شامل حال او نخواهد شد .
( 107 )
( ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ )
: ( اين به جهت آنست كه آنان زندگى دنيا را بر آخرت ترجيح دادهاند و اينكه خداوند گروه كافران را هدايت نمىكند ) ، در اينجا علّت حلول غضب و عذاب الهى را بر آنها بيان مىكند و آن امر اين است كه اين افراد زندگى پست و فانى دنيوى و تمتعّات حيوانى و نازل آن را بر حيات دائمى آخرت و زندگى در جوار حقّ كه غايت و نتيجهء خلقت است ، ترجيح داده و جز دنيا مقصد ديگرى نداشتند و لذا به كلى از آخرت منقطع گشته و به آن كفر ورزيدند و خداوند هم هرگز مردم كافر را هدايت نمىكند و به دليل اينكه از هدايت الهى محروم شدند از راه سعادت و بهشت وامانده و گرفتار غضب و عذاب الهى گشتند .
هامش
( 1 ) - در الدّر المنثور جلد 4 صفحه 132 از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم نقل شده كه اين آيه در حقّ عمار ياسر نازل شد كه زمانيكه ابو جهل پدر و مادرش را زير شكنجه شهيد كرد ، از روى تقيّه اظهار كفر نمود ، امّا قلبش مؤمن بود .