ورزيدند ، شريكان و شفعاء خود را بينند ، گويند : پروردگارا اينها شركاى ما بودند كه ما آنها را به غير تو عبادت مىكرديم و شريكان اين گفتار را به آنها عرضه مىكنند كه شما دروغگويانيد ) ، باز در ادامهء حكايت روز قيامت مىفرمايد در آن روز افراد مشرك وقتى آن شركائى را كه به پندار خود براى خدا فرض كرده بودند مىبينند ، در جستجوى راه خلاص براى خود و براى آنكه گناه خود را تخفيف دهند و شريكى براى جرم خود بيابند ، مىگويند : پروردگارا اينها آن شركائى هستند كه ما به غير تو ، آنها را مىخوانديم ، در اين موقع شركاى فرضى آنها كلام ايشان را تكذيب نموده و مىگويند شما دروغگوييد ، چون ما ابدا شريك خدا نبوديم و شما خودتان اين فرض موهوم را براى خود نموده و ما را به جاى خدا عبادت مىكرديد ،
( وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ )
« 1 » ، ( و روز قيامت همان معبودهاى دروغين به شرك شما كفر مىورزند و آن را انكار مىكنند ) .
( 87 )
( وَ أَلْقَوْا إِلَى اللَّهِ يَوْمَئِذٍ السَّلَمَ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ )
: ( و در آن روز تسليم پروردگار مىشوند و آن دروغها كه ساخته بودند ، از آنها غايب مىشود ) ، كفّار و مشركانى كه در دنيا در برابر دعوت اسلام استكبار مىورزيدند ، در قيامت به قهر الهى ناچار به تسليم و خضوع شده و در برابر قاهريّت پروردگار تسليم مىشوند و اين تسليم چون از روى اضطرار است سودى به حالشان ندارد و در آن هنگام آنچه مىپنداشتند و از پيش خود جعل كرده بودند ، باطل گشته و اثرى از آن اوهام باقى نمىماند ، چون در دنيا ، هم براى خدا الوهيّت قائل بودند و هم براى شركاءشان و بجاى تسليم در برابر خدا ، در برابر آن شركاء تسليم شده بودند ، امّا در قيامت زمانيكه همان شركاء هم آنها را تكذيب كردند ، ديگر همه پندار و اوهام آنها باطل شده و اثرى از آن باقى نمىماند و مسلّما در آن هنگام چارهاى جز تسليم در برابر حقّ نخواهند داشت .
هامش
( 1 ) - سوره فاطر ، آيه 14 .