مىخوردند و دشمن بر آنها احاطه مىيافت و آنها را پراكنده و متفرّق مىنمود و آن اجتماع صالحى كه خداوند وعده كرده بود ، تحقّق نمىيافت و امر آخرتشان هم تباه مىگرديد و اين آيه در حكم مدح مهاجرين صدر اسلام است .
( 43 )
( وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ )
: ( و ما پيش از تو نفرستاديم جز مردانى كه به ايشان وحى كرديم ، پس اگر نمىدانيد از اهل ذكر سئوال كنيد ) ، در اينجا به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىفرمايد همه دعوتهاى دينى كه قبل از تو بوده ، دعوتى عادّى براى رساندن مردم به صلاح دنيا و آخرت آنها بوده و همه پيامبران افراد عادّى بشر بودهاند كه به قدرت قاهره غيبى نيز مجهّز نبودهاند تا بتوانند نظام جارى عالم را بر هم زده و سنّت اختيار را باطل كنند ، و آنگاه خطاب به مشركين و كسانى كه از حقيقت دعوت نبوى خبر ندارند مىفرمايد ، اگر نمىدانيد به اهل ذكر ( اهل كتاب ) مراجعه كنيد و از آنها بپرسيد و مراد از ذكر كتب آسمانى است ، امّا پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم و مؤمنانى كه به حقانيّت دعوت او ايمان دارند براى دانستن حقيقت رسالت ، بىنياز از رجوع به اهل ذكر و سئوال از آنها هستند « 1 » .
( 44 )
( بِالْبَيِّناتِ وَ الزُّبُرِ وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ )
: ( پيامبران قبل از تو را با دلائل آشكار و كتابها فرستاديم و اين قرآن را بر تو نازل كرديم تا براى مردم آنچه را كه بر آنها نازل شده بيان كنى و تا شايد انديشه كنند ) ، ( بيّنات و زبر ) در اين آيه مضمونش متعلّق است به ( ارسلنا ) در آيهء قبلى ، يعنى
هامش
( 1 ) - در تفسير عياشى از محمّد بن مسلم از امام باقر عليه السّلام روايت شده كه فرمودند : ما اهل ذكريم و ما هستيم كه مردم بايد از ما سئوال كنند و آنگاه فرمودند : ذكر قرآن است ، البته بارها گفتهايم كه اين روايات بيان يك مصداق از آيه هستند ، امّا مسلّما آيه موارد و مصاديق ديگرى نيز دارد .