دنيوى در قيامت آنها را خوار و ذليل نمائيم و از آنها پرسش مىشود كه آن شريكان من كه دربارهء آنها با اهل حق مجادله و تخاصم مىنموديد و در دين خدا اختلاف به راه مىانداختيد ، كجا هستند ؟ و چرا هيچ اثرى از آنها نمىيابيد ؟ !
در آن هنگام كسانى كه به وحدانيّت خدا علم يافته و حقيقت توحيد بر ايشان آشكار شده ، در مقابل مشركانى كه آنچه مىپرستيدند جز اسمائى مجعول و سراب و پندارى وهم انگيز نبوده ، مىگويند : همانا ذلّت و بدى عذاب مخصوص كافران است و به قرينهء آيه
( لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً )
« 1 » ، ( روزى كه جز كسى كه خداوند بخشنده به او اجازه داده باشد و سخن درست بگويد ، كسى سخن نخواهد گفت ) استفاده مىشود كه در اينجا مقصود از
( الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ )
اهل عصمت مىباشند كه جز به حق و صواب سخن نمىگويند .
( 28 )
( الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ ما كُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ بَلى إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ )
: ( همان كسانى كه ملائكه در حالى جانشان را مىستانند كه بر نفسهاى خويش ستمكارند ، و در آن زمان اطاعت عرضه نموده و تسليم مىشوند و مىگويند : ما هيچ عمل بدى نمىكرديم ، آرى ، بدرستى كه خدا نسبت به آنچه انجام مىداديد آگاه است ) ، در اين آيه شرح حال كافران در آيه قبلى توضيح داده شده و مىفرمايد : كافران همان كسانى هستند كه فرشتگان جانهايشان را مىگيرند ، در حالى كه آنان سرگرم ظلم و كفر خويشند ، به ناگاه تسليم گشته و خضوع و اطاعت در پيش مىگيرند و چنين اظهار مىكنند كه ما هيچ عمل زشتى مرتكب نشدهايم ، ولى در همان حال مرگ ، گفتارشان تكذيب شده و به آنها گفته مىشود : بله خداوند به آنچه شما قبل از اين انجام مىداديد به خوبى آگاه است .
هامش
( 1 ) - سوره نبأ ، آيه 38 .