يعنى مىفرمايد : نماز را در صبح و عصر و در ساعاتى از شب كه نزديكتر به روز باشد ، به پا دار و اين ساعات با نماز صبح و عصر ( كه هر يك در طرفى از ظهر قرار دارند ) و نماز مغرب كه وقتش ساعات اوّل شب است تطبيق مىكند ، به هر جهت منظور نظر آيه نمازهاى يوميّه واجب است ، آنگاه مىفرمايد : نيكيها بديها را حبط و زايل مىكنند ، يعنى نمازهاى يوميه حسناتى هستند كه آثار معاصى و گناهان را از بين مىبرند ، و آنچه ذكر شد ، يادآورى و تذكّرى است براى بندگانى كه ملبّس به ذكر خداى تعالى هستند .
( 115 )
( وَ اصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ )
: ( و بردبار باش كه همانا خداوند پاداش نيكوكاران را تباه نمىكند ) ، پس ( صبر ) در مكارم اخلاقى و ( نماز ) در عبادات از بزرگترين اركان به شمار مىروند « 1 » ، و اجتماع بين آن دو بهترين وسيلهاى است كه به كمك آن مىتوان بر مصائب و ناملايمات زندگى فائق آمد ، چون صبر نفس انسان را از جزع و فزع و اضطراب نگاه مىدارد و نماز نفس را متوجّه پروردگار نموده و در نتيجه تحمّل ناملايمات را بر آدمى آسان مىكند و از اينكه به طور مطلق امر به صبر نموده استفاده مىشود كه مراد از صبر اعم از : صبر بر عبادت ، صبر در مصيبت و صبر بر معصيت مىباشد و در خصوص اينجا بيشتر تأكيد در صبر در برابر اوامر و امتثال از نواهى الهى است كه در آيات سابق آمده
( فَاسْتَقِمْ
،
لا تَرْكَنُوا ،
لا تَطْغَوْا ،
أَقِمِ الصَّلاةَ . . . )
.
امّا چون خطاب تنها متوجّه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم شده احتمالا منظور از صبر ، صبر آنحضرت در برابر آزار مشركان و ظلم آنهاست و در مورد نماز هم كه امر به صيغهء مفرد فقط خطاب به آنحضرت بود معلوم مىشود مراد ، اقامهء نماز جماعت است كه وظيفهء آن جناب بوده و در آخر هم مىفرمايد : خداوند پاداش نيكوكاران را تباه نمىكند ، پس اينجا نماز مصداق احسان و نيكى هستند و افراد نماز گزار و صبور محسن مىباشند .
هامش
( 1 ) - سوره بقره ، آيه 45( اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ )از صبر و نماز مدد بجوييد .