كه هر آينه جهنم را از جنّ و انس لبريز مىكنم ) ، يعنى خداوند با رفع اختلافات دينى به بعضى از افراد ( مؤمنان ) رحم نموده و آنها را به راه حق هدايت مىكند ، امّا اختلافات غير دينى را خداوند هرگز از اين امّت مرحومه برنمىدارد ، چون وجود آن ، از ضروريات جامعهء انسانى است ، زيرا افراد مختلف مقاصد و اعمال متفاوتى دارند ، و هر يك از نظر استعدادهاى جسمى و روحى با ديگرى اختلاف دارند و اين امر طبيعى است و خداوند مردم را براى همين رحمت ، يعنى نعمت هدايت ، خلق كرده است ، امّا افراد ستمكار از روى ستم و تجاوز دست به اختلاف زدند و حق و باطل را مشتبه نمودند و همانطور كه در آيات قبلى ذكر شد كه خداوند اهالى دهكدههايى را كه اصلاحگر باشند از روى ستم هلاك نمىكند ، در اينجا نيز خداوند ، مردم را خلق نكرده ، تا در زمين فساد كنند و ستم نموده و خون يكديگر را بريزند و در نهايت آنها را هلاك كند ، بلكه خداوند بنى آدم را آفريد تا تسبيح و تحميد او را بگويند و ساحتش را مقدّس شمارند ،
( وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ )
« 1 » ، ( جنّ و انس را نيافريدم ، جز براى آنكه عبادت كنند ) .
و در آخر مىفرمايد كلمه پروردگارت تحقّق يافت و مصداق خود را از ايشان گرفت ، چون آنها به خاطر ظلم و اختلافشان در حق ، پس از آنكه علم بدان يافتند خود را مستحقّ عذاب جهنمّ كردند و آن كلمه خداوند اين است كه سوگند خورده تا جهنّم را از افراد ظالم و متجاوز جنّى و انسى پر نمايد .
( 120 )
( وَ كُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْباءِ الرُّسُلِ ما نُثَبِّتُ بِهِ فُؤادَكَ وَ جاءَكَ فِي هذِهِ الْحَقُّ وَ مَوْعِظَةٌ وَ ذِكْرى لِلْمُؤْمِنِينَ )
: ( و از اخبار پيامبران همه را برايت باز مىگوئيم ، البته آنچه را كه قلبت با آن تثبيت شود و در اين قصّهها حقّ به نزدت بيامد و براى مؤمنان
هامش
( 1 ) - سوره ذاريات ، آيه 56 .