آن بود كه شما را بيازمايد و نيكوكاران را از بدكاران جدا نموده و مشخص سازد و آنگاه افراد شاكر و مطيع را پاداش داده و افراد كافر و عصيانگر را عقوبت و كيفر نمايد و اينكه هدف از خلقت تشخيص خوب از بد ، يا انسان شايسته از فرد خطا كار ، باشد منافاتى با غايات ديگر و غرض اصلى كه همان عبادت و شناخت باشد ، ندارد « 1 » .
و چون انسان كاملترين موجودات و متقنترين آنهاست ، لذا اگر به مرحلهء كمال علمى و عملى برسد از هر موجود ديگر افضل و شريفتر خواهد بود ، پس انسان كامل نتيجه و غرض نهايى خلقت است « 2 » ، و انسان اگر نهايت حدّ تكليف خود را بجا آورد ، خداوند هم نهايت و كمال اجر و پاداش را به او اعطاء خواهد نمود .
آنگاه مىفرمايد ، با اين همه مظاهر قدرت حق ، باز هم اينها منكرند و اگر تو ، به ايشان بگوئى كه آنها در نهايت ، بعد از مرگشان ، مجددا زنده شده و در روز قيامت مبعوث مىشوند ، ايشان اين معارف قرآنى را سحر و جادو مىنامند ، در واقع با اين سخن ، از سحر ناميدن الفاظ فصيح و بليغ قرآن تجاوز نموده و معارف و معانى آيات قرآنى را نيز سحر و جادو خواندهاند و اين عمل از باب مبالغه در افتراء زدن به كتاب خدا و از باب لجبازى و عناد با حقّ است .
و شايد هم منظورشان از سحر ، مغالطه باشد ، يعنى بگويند : قرآن ، باطل را به صورت حق جلوه مىدهد ، كه در اين صورت سحر ناميدن قرآن از باب اطلاق ملزوم و ارادهء لازم است ، امّا اين معنا با ظاهر آيه سازگار نيست .
( 8 )
( وَ لَئِنْ أَخَّرْنا عَنْهُمُ الْعَذابَ إِلى أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ ما يَحْبِسُهُ أَلا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ
هامش
( 1 ) -( وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ )سوره ذاريات ، آيه 56 .
( 2 ) - در حديث قدسى مىفرمايد : ( لولاك لما خلقت الافلاك ) ، ( اى پيامبر ، اگر تو نبودى افلاك را خلق نمىكردم ) . ( مترجم )