نعمت مىدانست ، هرگز آن را دائمى و پايدار نمىديد و تكبّر و فخر فروشى نمىكرد ( چون فخر تنها مخصوص كرامات و فضائلى است كه انسان خود ، آنها را كسب كرده باشد ) .
( 11 )
( إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ )
: ( مگر آنان كه صبر كرده و اعمال شايسته انجام دادند ، آنها برايشان آمرزش و پاداشى بزرگ است ) ، در دو آيه قبلى بيان فرمود كه طبيعت انسان تنگ نظر و كوتاه فكر است و لذا از آينده غافل مىشود و به همين دليل هم اگر نعمتش زائل شود نااميد و ناسپاس گشته و اگر گرفتاريش بر طرف شود مسرور و مغرور مىشود ، ولى در اين آيه افرادى را از اين حكم كلى استثناء نموده و دو صفت براى اين افراد ذكر مىكند ، اوّل ) : صبر ، دوّم ) : عمل صالح ، چون رهائى از آن دو طبيعت مذموم كه در دو آيه سابق ذكرشان گذشت ، تنها براى كسانى ميّسر است كه صابر باشند و صفت خويشتندارى مانع مىشود كه در برابر گرفتاريها و مصائب ، نااميد و ناسپاس گردند و همين صبر باعث مىشود كه هنگام زوال گرفتاريها و رسيدن نعمتها از ياد ولّى نعمتشان غافل نشده و در مقام شكرگزارى و ثنا برآيند و نعمت خدا را در جايى به مصرف برسانند كه مورد رضاى او باشد و به خلق خدا فخر نفروشند و در بهرهورى از نعمات غرق نشوند كه اينها همان اعمال صالحه است .
و بايد دانست صبر و عمل صالح از آثار ايمان است و هرگز فرد بىايمان داراى صبر و عمل صالح نخواهد بود و خداوند در آيهء ديگر به مؤمنانى كه صبر داشته و عمل شايسته نمايند وعدهء مغفرت و اجر كبير داده است
( وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ )
« 1 » ، و از طرف ديگر خداوند هرگز مغفرت خود را شامل حال مشركان نمىنمايد
( إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ )
« 2 » .
لذا تنها افراد مؤمن صابر و عامل به اعمال صالح هستند كه خداوند آنها را از آن
هامش
( 1 ) - سوره فاطر ، آيه 7 .
( 2 ) - سوره نساء ، آيه 116 .