اطلاق مىشود ، به هر صورت مىفرمايد : خداوند آسمانها و زمين را در شش مرحله « 1 » ، و دوران خلق نموده و استعمال كلمهء ( يوم ) در مورد برههاى از زمان يك استعمال شايع است .
به هر صورت مطابق آيات قرآن ، خداوند زمين را در دو مرحله زمانى « 2 » ، آفريده و ارزاق آن را در چهار مرحله تقدير نموده « 3 » ، كه مراد از آن ، همان چهار فصل سال است .
بايد دانست كه خلقت آسمانها و زمين ناگهانى و از عدم محض نبوده ، بلكه از مادّهاى متشابه الاجزاء متراكم آفريده شدهاند كه خداى متعال آن مادّه انباشته و متراكم را جزء جزء نمود و از قسمتى از آن در دو برهه از زمان ، زمين را ساخت و سپس به آسمان كه در آن موقع دود بود ، پرداخت و آن را نيز جزء جزء كرد و در دو برههء از زمان به صورت هفت آسمان درآورد .
و در دو برههء ديگر از زمان به خلقت ساير مخلوقات پرداخت و مسألهء ديگر اينكه همهء موجودات زنده از آب آفريده شدهاند ،
( وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ )
« 4 » ، و اين امر كه فرمود عرش خدا بر آب قرار دارد ، كنايه است از اينكه مالكيّت خداى متعال در آن روز مستقر بر آب و مايهء حيات همهء موجودات بود ، چون عرش و تخت سلطنت هر پادشاهى ، محل ظهور سلطنت اوست ، پس ( استواء بر عرش ) به معناى آنست كه خداوند بعد از خلقت آسمانها و زمين ، در دو مرحله و دوران ، به امر تدبير مخلوقات خود پرداخت و آنگاه مىفرمايد ، خلقت آسمانها و زمين با آن نظام حيرت انگيز براى
هامش
( 1 ) - در آيه 3 سوره يونس و آيه 54 سوره اعراف ذكر شد كه مراد از مراحل ششگانه آفرينش چيست ( گفتار مصحح ) .
( 2 ) -( خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ )، سورهء حم سجده ، آيه 9 .
( 3 ) -( وَ قَدَّرَ فِيها أَقْواتَها فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ )سوره حم سجده ، آيه 10 .
( 4 ) - سوره انبياء ، آيه 30 .