مردم ظلمى نمىكند و ليكن مردم خودشان به خويشتن ستم مىنمايند ) ، يعنى مىفرمايد ، آن دو طائفهء سابق الذّكر كه ناشنوا و نابيناى نسبت به حق بودند كورى و كريشان مستند به خود ايشان مىباشد ، چون نتيجه و اثر ظلمى است كه خودشان به خويشتن نمودهاند و خداى تعالى با سلب قدرت شنوايى و بينايى ، ظلمى نسبت به آنها ننموده ، و هر وضعيّتى كه دچارش شدهاند ، از ناحيهء خودشان بوده است .
( 45 )
( وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا ساعَةً مِنَ النَّهارِ يَتَعارَفُونَ بَيْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقاءِ اللَّهِ وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ )
: ( و روزى كه محشورشان كند ، گويى جز ساعتى از روز نخوابيده بودند ، يكديگر را به خوبى مىشناسند ، محققا كسانى كه ديدار خدا را تكذيب كرده بودند ، زيانكار شده و راه به جايى نمىبرند ) ، مىفرمايد : در روز قيامت كه ايشان ديدار آن را تكذيب مىنمودند ، آنها را محشور مىكنيم و در آن روز آنقدر زندگى دنيا در نظرشان حقير مىنمايد كه گويا همهء مدت زندگى دنيويشان جز ساعتى از روز نبوده و يا فاصله مرگ تا زمان حشر به نظرشان مانند ساعتى از روز مىرسد ، به هر جهت در آنزمان يكديگر را به خوبى مىشناسند ، بدون اينكه فراموش كرده باشند ، امّا در آن هنگام چون تأويل دين و قرآن برايشان آشكار مىشود و حقيقت امر براى آنها منكشف مىگردد و نور توحيد جلوهگر مىشود ، براى آنها مسلّم خواهد شد كه حقيقتا زيان كردهاند و درمىيابند كه ملك تنها از آن خداى قهّار است و اينها راه به جايى نمىبرند ، چون در دنيا به مظاهر آن فريفته شده بودند و حيات مادّى را بسيار ارزشمند مىديدند و مىپنداشتند تا مرگ فاصلهء زيادى دارند ، امّا چون اجلشان در رسيد و زمانيكه محشور شدند ، همهء اين مدّت برايشان بسيار حقير جلوه مىكند ، چون حقيقت را به عيان مىبينند .
[ آيهء ( 56 - 46 ) بيان سنّت الهى در ارسال رسل براى امتهّا و اينكه امتهّا هم اجلهاى معينى دارند ]
( 46 )
( وَ إِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيْنا مَرْجِعُهُمْ ثُمَّ اللَّهُ شَهِيدٌ عَلى ما يَفْعَلُونَ )
: ( و چه بعضى از آن عذابهايى را كه به آنها وعده داديم در زمان حياتت