به تو بنمائيم و چه اينكه قبل از آن ، تو را بميرانيم ، در هر صورت بازگشت آنان بسوى ماست و آنگاه خدا بر آنچه مىكنند ، گواه است ) ، مىفرمايد : بازگشت اين امّت سرانجام به سوى ما است ، چه اينكه در حال حيات تو عذاب را بر آنان نازل كنيم ، و چه بعد از وفات تو و به كار بردن ( ثمّ ) از باب ترتيب كلامى است نه زمانى ، چون خدا همواره گواه بر آنهاست ، نه آنكه فقط در قيامت شاهد بر اعمال آنان باشد و اين آيه به جهت تسلّاى خاطر رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم است و مىفرمايد : خداوند به مقتضاى الوهيتش آنچه را به آنها وعده داده ، انجام مىدهد و اعمال آنها هرگز از نظر ما غايب و پنهان نمىماند ، پس تو اندوهناك نباش .
و همچنين اين آيه زمينهايست براى آيات بعدى كه مسأله قضاى الهى و عذاب را مطرح مىكند .
( 47 )
( وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذا جاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ )
:
و براى هر امتى فرستادهاى مىباشد ، پس زمانيكه رسولشان نزدشان آمد ، خداوند ميان آنان به عدالت قضاوت نمود و آنان مورد ستم واقع نمىشوند ) ، در اين آيه شريفه از قضاى الهى خبر مىدهد ، اوّل ) : در مورد اينكه هر امتّى پيامبرى دارد كه رسالات پروردگارشان را به آنان مىرساند و دوّم ) : آنكه قهرا ابلاغ رسالت آن پيامبر موجب ايجاد اختلاف مىگردد ، كه يك طائفه به او مىگروند و طائفه ديگر او را تكذيب مىنمايند و در آن زمان خداوند قضاى ديگرى رانده و ميان آنان به عدالت قضاوت مىكند ، بدون اينكه در راندن اين قضاوت و حكم مرتكب ستم و ظلمى در حقّ آنان گردد و چنانچه عذاب بر آنها نازل فرمايد ، به مقتضاى عدالت عمل مىنمايد .
( 48 )
( وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ )
: ( و مىگويند : اگر راست مىگوييد ، اين وعدهء شما چه زمانى محقّق مىگردد ) ، اين آيه حكايت سئوال مشركين از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم است كه درباره زمان قضاوتى كه خداوند وعدهاش را داده سئوال مىكنند و