( 21 )
( وَ إِذا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُمْ إِذا لَهُمْ مَكْرٌ فِي آياتِنا قُلِ اللَّهُ أَسْرَعُ مَكْراً إِنَّ رُسُلَنا يَكْتُبُونَ ما تَمْكُرُونَ )
: ( و هنگامى كه به مردم رحمتى را بعد از زيانى كه به آنها رسيده ، مىچشانيم ، آنها در آيات ما مكر مىكنند ، بگو خدا در مكر نمودن سريعتر است ، بدرستى كه فرستادگان ما نيرنگهايتان را مىنويسند ) ، اگر چه لحن آيه دربارهء عموم مردم است ، امّا به قرينه ، مفهوم مىگردد كه مراد از آن طائفه مشركان بودهاند كه پس از دوران جهالت و تنگى معيشت و تفرقه و حاكميّت بغض و كينه ، خداوند قرآن را كه آيتى الهى و رحمتى از جانب اوست به آنها ارزانى داشته و لذّت هدايت را به آنها چشانده است ، امّا آنها شايستگى و استحقاق آن را نداشتند ، چون اگر سزاوار بودند ، واجب بود كه شكر اين نعمت را به جاى آورده و در مسير توحيد و بندگى حق بر يكديگر سبقت بگيرند ، امّا قدر آن را نشناختند و به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم گفتند :
قرآن ديگرى براى ما بياور ، يا اين قرآن را تغيير بده و يا گفتند به جاى قرآن معجزهء ديگرى بياور و اينها همه مكرهايى بود كه دربارهء آيات خداوند نمودند ، امّا اين نيرنگها سودى به حالشان ندارد ، چون مكر خداى متعال سريعترين مكرهاست و اين مشركان را به جرم مكرشان گرفتار مىكند و مهلت نمىدهد تا مكرشان به ثمر برسد و همين كه اينها آيات الهى را نپذيرفتند و براى از بين بردن آن تلاش كردند ، عينا مكرى از جانب خداست كه توفيق هدايت شدن به وسيلهء آيات خود را از آنان سلب نموده است و در آخر مىفرمايد : ما بر شما گواهان و مراقبينى داريم كه اعمال شما را مىنويسند و حفظ مىكنند تا در قيامت عينا آنها را ببينيد و جزا داده شويد و معناى ( كتابت اعمال بندگان به دست ملائكه ) اين است كه اعمال را از پس پردهء استعدادها به مرحلهء فعليّت خارجى در آورند و آن وقت خود اعمال در صحيفهء عالم كون نقش مىبندد ، لذا بدست ملائكه الهى اعمال بندگان از داخل ذات آنها بيرون آمده و در عالم خارج قرار مىگيرد ، با اين حال چگونه مكرها و اعمال افراد بر خداوند پوشيده بماند ؟