بسويشان باز گردد ، براستى كه خدا آمرزنده و مهربان است ) ، روايت شده كه اين آيه در شأن ابو لبابه و گروهى از يارانش ، كه در جريان جنگ تبوك از فرمان رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم سرپيچى نمودند نازل شده ، چون آنها زمانى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم از جنگ مراجعت كرد ، خود را به ستونهاى مسجد بسته و قسم خوردند كه جز رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم كسى آنان را آزاد نكند و زمانيكه اين آيه نازل شد ، پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم آنها را از ستونها باز نمود و توبهشان را پذيرفت ، زيرا آنها به گناه خود اعتراف كردند و مثل ساير منافقان از در نيرنگ و ريا وارد نشدند و عمل شايسته فعلى را با عمل زشت قبلى آميختند و لذا خداوند هم ، براى ايجاد اميد در نفوس آنان و براى جلوگيرى از احاطهء يأس برايشان فرمود : شايد كه خدا بسوى آنان باز گردد و توبهء آنها را بپذيرد و آنگاه براى ترجيح دادن جانب اميد و رجاء فرمود : خدا آمرزندهء مهربان است .
( 103 )
( خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ )
: ( اى پيامبر از اموال آنها صدقه بگير و به اين صورت آنها را پاكيزه گردان و اموالشان را نموّ بده و بر آنها دعاى خير نما ، همانا دعاى تو باعث آرامش آنهاست و خدا شنوا و داناست ) ، منظور از صدقه در اينجا ، صدقهء واجب يا زكات است كه از نقود به طلا و نقره و از چهارپايان به شتر و گاو و گوسفند و از غلّات به گندم ، جو ، خرما و كشمش تعلّق مىگيرد و خطاب به رسول خود مىفرمايد : از اموال مردم زكات بگير و به اين وسيله آنها را پاكيزه كن و اموالشان را پر بركت نما و نيز در حق آنان دعاى خير كن كه خدا به مالشان خير و بركت عطا كند ، چون دعاى تو براى آنان مايهء رحمت و آرامش است و بواسطهء آن قلبهايشان وثوق مىيابد و اين نوعى تشكّر در برابر عمل آنهاست و خداوند شنوا و داناست و دلهاى مكلفّان با شنيدن يا خواندن اين مطلب سكون و آرامش مىيابد .
( 104 )
( أَ لَمْ يَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ هُوَ يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ وَ يَأْخُذُ الصَّدَقاتِ وَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ )
: ( آيا نمىدانند كه خداست كه توبه را از بندگانش مىپذيرد و اوست