أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ )
: ( اين به دليل آنست كه خداوند تغيير دهندهء نعمتى كه به قومى داده نيست ، تا زمانيكه خود ايشان آنچه را كه در نفسشان است تغيير دهند و اينكه خدا شنوا و داناست ) ، يعنى خداوند نعمت قومى را تغيير و تبديل نمىكند و آن را از آنان سلب نمىنمايد ، تا زمانيكه آنها خودشان ، خود را تغيير دهند ، پس نعمتى كه خداوند به بندگانش افاضه مىكند به جهت استعداد و آمادگى كه در نفس آنهاست مىباشد و زمانيكه به جاى شكران نعمت كفر بورزند و به جاى طاعت معصيت به جاى آورند و به جاى اصلاح ، افساد نمايند و به عوض اشتغال به ذكر خدا به لهويات مشغول شوند و به جاى قيام در راه امور مفيد جامعه به امور بيهوده و به جاى جهاد به سستى گرايش يابند ، در اين صورت استعداد نفسانى خود براى نعمات را زايل كرده و خود را شايستهء نقمت و هلاكت نمودهاند و اين امر يك ضابطهء كلى در تغيير نعمت و تبديل آن به نقمت و عقاب است و در آخر مىفرمايد : خداوند شنواى دعاى شما و داناى نسبت به حاجات شماست ، پس شما را اجابت نموده و كافران را عذاب مىكند ، يا آنكه خداوند چون شنواى گفتار آنان و عالم به كارهاى ايشان است ، پس آنان را عذاب مىنمايد ، به هر جهت اين فراز آخر در حكم تعليل فراز قبلى است .
( 54 )
( كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَ أَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ وَ كُلٌّ كانُوا ظالِمِينَ )
: ( مانند روش خاندان فرعون و كسانى كه قبل از ايشان آيات پروردگارشان را تكذيب كردند ، و ما آنان را به سبب گناهانشان هلاك كرديم و خاندان فرعون را غرق نموديم و تمامى آنان ستمكار بودند ) اين آيه شبيه آيه سابق است با اين تفاوت كه در اينجا خداوند به صيغهء متكلم مىفرمايد : ما آنها را هلاك كرديم ، يعنى امر هلاكت آنان بدست خداست و خدا هيچ قومى را عذاب نمىكند جز آنكه با كفر و ظلم خودشان ، خود را مستحق عذاب نمايند و به كار بردن صيغه ( متكلم مع الغير ) به جهت دلالت بر عظمت شأن و جلالت مقام پروردگار مىباشد