و نيز براى آنكه افاده نمايد كه وسائطى هستند كه به امر خدا عمل نموده و مشيّت او را اجرا مىكنند .
و در آخر مىفرمايد : ما خاندان فرعون را غرق نموديم و امم سابق را هلاك ساختيم و همه آنان نسبت به خداى متعال ستمگر ظالم بودند ، چون كفر به خدا بزرگترين ظلم است و همين ظلم آنها را مستحقّ عذاب نمود .
[ آيهء ( 75 - 55 ) توضيح شرّ الدوّاب و اثر مستقيم ضعف روحى در كاستن ميزان توان جنگى ، در خصوص اسير گرفتن در جنگ و بيان ولايت بين مؤمنان و نهى از ولايت كفّار ]
( 55 )
( إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ )
: ( همانا بدترين جنبدگان در نزد خدا كسانى هستند كه كفر ورزيدند ، و آنان ايمان نمىآورند ) ، سياق اين كلام در مقام بيان اوصاف يهود است و مىفرمايد : بدترين موجودات زنده ، اين گروه يهود هستند كه كفر ورزيده و ايمان نياورند و ايشان شرّى هستند كه اميد هيچ خيرى در آنها نيست و لذا واجب است كه به هر وسيلهاى دفع شرّ ايشان بشود .
و چون كفر در آنها ريشه دوانيده ، لذا هرگز اميدى به زوال كفر از آنان نيست ، و هرگز ايمان نمىآورند ، هدف از اين آيه و آيات بعدى زنهار دادن و بر حذر داشتن مسلمين از شرّ يهود است .
( 56 )
( الَّذِينَ عاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَ هُمْ لا يَتَّقُونَ )
:
( همان كسانى كه تو با آنان پيمان بستى ، سپس آنها عهد خود را در هر بار مىشكنند و ايشان پرهيز ندارند ) ، مىفرمايد ، آن كسانى كه از ميان طائفه كفّار با آنان معاهده بستى و ( كلّ مرّه ) دلالت مىكند كه چند بار رسول خدا با يهود پيمان بست ، امّا آنها هر بار پيمان خود را نقض مىكردند و اينها براى عهد شكنى از خدا پروا نمىكنند يا آنكه بگوئيم اينها از شما پروايى ندارند و از عهدشكنى نمىهراسند و اين آيه دلالت بر اين مطلب مىكند كه شكستن پيمان از جانب يهود چند بار تكرار شده است .
( 57 )
( فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ )
: ( پس اگر در