تمثيل [ ميان پيامبر ( ص ) و شاه در مشورت با امرا ]
[ 105 ] اما مشورت نمودن پادشاه با امرا و اركان دولت در بعضى از امور متعلّق به ملك و مملكت ، مثل مشورت نمودن حضرت پيغمبر است - صلّى الله عليه و آله و سلّم - با اصحاب كه همه امّت و رعيّت او بودند به فرمان حق تعالى ، كه در قرآن مجيد فرمود كه : وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ « 1 » و همچنانكه از مشورت آن حضرت با بعض اصحاب در امرى از امور ، لازم نمىآيد كه اگر آن حضرت به تنهايى در آن امر تأمّلى فرمايد ، چارهء آن را موافق صواب نتواند ساخت و كما ينبغى به حق آن نتواند پرداخت و منافاتى با آن مقدمهء مسلّم ندارد كه آن حضرت از جميع خلق عالم افضل ، و در عقل و دانش و بينش از همه اكمل است ، همچنين از مشورت پادشاه هم با اركان دولت در كارى از كارهاى ملك و مملكت ، لازم نمىآيد كه خود به تنهايى تدبير آن نتواند نمود و عقدههاى اشكال از رشتهء آن امر نتواند گشود و منافاتى با آن مقدمهء مشهورهء حقه ندارد كه نفس پادشاهان قوىتر از نفوس باقى خلايق ، و عقل ايشان كاملتر از عقول همه است ، و آنچه به اندك غورى و تأمّلى در يك ساعت به خاطر ايشان رسد ، غير ايشان را به فكرهاى بسيار در روزگار دراز به خاطر نمىرسد .