گفتار نهم كوچيدن آزاديخواهان از تهران و بسته شدن مجلس
كوچيدن آزاديخواهان از تهران و پديد آوردن « كميته دفاع ملى » و كارهاى ديگرى كه در پى آنها رخ داد داستانهاييست كه نيكى يا بدى آنها دانسته نشده .
تاكنون كه بيست و اند سال ميگذرد هميشه دسته بزرگى بدگو بودهاند كه همين كه يادى از آن بميان آيد از نكوهش بازنايستند و چنين گويند : « رفتند و كارى نتوانستند و جوانان را بكشتن دادند » .
ولى اين نكوهش از روى بينش و از راه داورى نيست . كسانى از اينان هميشه نيكى يا بدى يك چيز را از نتيجه آن شناسند و كوچيدن نيز چون نتيجه نيك آشكارى در پى نداشته از اينرو آن را بد ميشمارند برخى نيز آنانند كه چون خود پا در ميان نداشتهاند از آن ناخوشنودى مينمايند و يا آنانند كه از نخست با جنبش آزادى - خواهى دشمن بودهاند و اين كوشش كه در دنباله آن پيش آمده اين را هم دشمن ميدارند ، هرچه هست از روى انديشه سخن نميرانند . از آنسوى كسى از خود كوچندگان تاكنون چيزى در آنباره ننوشته تا داستان را روشن گرداند و خواستى را كه از كوچ در ميان بوده و انگيزههايى كه داشته بازنمايد . اين ننوشتن بزيان تاريخ و هم بزيان خود ايشانست .
اما داورى ما چنان كه گفتهايم براى كوشش در آن روز بهترين راه همدستى مجلس و دولت بوده كه رشته انديشههاى توده را نيز بدست گيرند ، و از دستاندازى - هاى بيگانگان ، چه آندسته و چه اين دسته بجلوگيرى كوشند . اگر مجلس سوم توانا بودى چنين كردى و اين كار ايران را از همه آسيبها بكنار داشتى