مهاجرت به سيستان و خراسان
در خلافت عثمان همچنانكه در گفتار پيش گذشت عبد اللّه بن عامر كارگزار بصره قبائلى را كه تا آن زمان در آنجا جمع شده بودند با خود به فتح سيستان و خراسان برد و آنها را در همانجا در اراضى فتحشده ساكن گردانيد و با اين عمل راه مهاجرت به آن سامان را بر روى آنها گشود . و در خلافت معاويه هم زياد كه از سوى او والى بصره و كوفه هردو بود ، ربيع بن زياد را از سوى خود به ولايت خراسان فرستاد و پنجاه هزار خانوار عرب را هم با او براى سكونت در آنجا همراه او كرد . و اين در سال پنجاه و يكم از هجرت بود . « 1 » در اين زمان مردان عرب كه در جنگ شركت مىكردند در بصره هشتاد هزار و در كوفه شصت هزار ، و عيال آنها به ترتيب يكصد و بيست هزار و هشتاد هزار بوده . « 2 » و در سال 56 هجرى كه سعيد پسر عثمان خليفهء پيشين كه از سوى معاويه به ولايت خراسان مىرفت گروههائى از اعراب راهزن و تبهكار و فتنهانگيز عربستان را هم كه در راههاى آنجا به قتل و غارت و فساد مىپرداختند براى رفع فساد از آنجا ، چنانكه در گفتار پيش گذشت با خود به خراسان برد و در آنجا رها كرد . « 3 » و در امارت حجّاج بن يوسف بر بصره و ولايت قتيبة بن مسلم بر خراسان ، شمار بيشترى از قبائل عرب به كوچنشينهاى خراسان افزوده شد و به تدريج كوچ قبائل عربى به سمت شرق روبهفزونى نهاد تا آنجا كه در آغاز قرن دوّم هجرى نشانى كوچنشينهاى عرب را در سمرقند و بخارا و فرغانه و چاچ هم مىتوان يافت .
در مناطق ديگر ايران
به همان نسبت كه مهاجران نخستين در محلهاى جديد خود استقرار مىيافتند و به برگ و نوائى مىرسيدند ايل و تبار آنها يا قبائل ديگر عربى هم
هامش
( 1 ) . بلاذرى ، فتوح 507 .
( 2 ) . بلاذرى ، فتوح 429 .
( 3 ) . طبرى 2 / 178 .