به نام حمله به ايران نوشته شده همانطور كه در جاى خود ذكر شد مقصود حمله به مصالح ايران در عربستان و چنان كه اوليرى نوشته كوتاه كردن دست ايران از اين منطقه و قرار دادن آن در قلمرو نفوذ روم بوده است نه حمله به سرزمين ايران كه از دسترس آنان به دور بوده ، نظير همان كارى كه روميان از جبلة بن حارث ( يا حارث بن جبله ) امير عرب غسّانى براى حمله به منذر پادشاه حيره كه در قلمرو ايران قرار داشته خواسته بودند . از نوشته پروكوپيوس چنين برمىآيد كه ژوستى نين حملهء حبشيهاى يمن را به حجاز قبل از اين تاريخ خواسته بوده و ابرهه در تاريخ ديرترى به اين كار دست زده ، از اين نوشته چنين برمىآيد كه منظور ژوستى نين اين بوده است كه حمله يمن هم به حجاز در همان هنگامى صورت گيرد كه انوشيروان در جنگ با روم درگير بوده و همزمان با حمله حارث غسّانى دستنشاندهء روم به منذر لخمى دستنشاندهء ايران و حمله اقوام شمالى مانند خزرها و هياطله به شمال ايران . در صورتى كه حمله ابرهه به مكه در دورانى صورت گرفته بود كه جنگ بين آن دو يعنى ايران و روم چندسال بود كه به صلح انجاميده بود .
احتمال زياد مىرود كه ژوستى نين به همانگونه كه در مورد حبشيها به راههاى بازرگانى دريائى و ايجاد مزاحمت براى بازرگانان ايرانى مقصودش آن بود كه راه تجارت دريائى روم را در بندرهاى نزديك درياى سرخ از نفوذ ايرانيان آزاد سازد راه زمينى را هم كه در بخشى از آن از مراكز تحت تصرف ايران مىگذشت نيز با حملهء حبشيهاى يمن به حجاز آزاد سازد . راه زمينى از مكه تا دمشق كه در قلمرو روم بود از مراكزى مىگذشت كه در قلمرو مرزبانى ايران قرار داشت . مرزبان ايرانى اين منطقه چنان كه در جاى خود ديديم به مرزبان الباديه معروف بود و چنان كه گفتيم يثرب يا مدينة الرسول در اين دوران در قلمرو او قرار داشت يكى از منزلگاههاى اين راه يعنى تيماء هم كه از مراكز بازرگانى معروف بين راه مكه به شام بوده نيز مدتها در قلمرو ايران قرار داشته . شهرت اين تيماء وآبادى و عمران آنجا باعث شده كه يكى از يهوديان مايهدار به نام سموئل
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى ) — صفحة 145
مساهمون: محمد مهدى ملايرى
ص١٤٥