قصرى در آنجا ساخته بود كه به نام ابلق الفرد معروف بوده ، اين تيماء يكى از منزلهاى مهم اين راه بود كه كاروانها در آنجا فرود مىآمدهاند . يكى از كاوشگران جهانگرد بنام در اينجا سنگنوشتهاى يافته است كه با خط بنى ارم منقوش شده ، اين سنگنوشته كه در آن از پيشرفت وآبادى و عمران تيماء سخن رفته مربوط به دورانى است كه ايرانيان در آنجا تسلط داشته و اينجا در قلمرو ايشان بوده است . « 1 »
* * *
فراز و نشيبهاى آبادانى در جده
بندر جده از روزگاران قديم پيش از اسلام كه مركز بازرگانى گرديد ، تا قرنهاى متأخر اسلامى كه ذكرى از آن در تاريخها آمده دورههاى مختلفى از آبادانى و ثروت تا ويرانى و فقر به خود ديده است و به اين جهت ردپاى ايرانيان را هم در آنجا نه پيوسته بلكه به تناوب و به فواصل مىبينيم و اين تا حدى طبيعى مىنمايد ، زيرا جائى كه شكوفائى و ثروت آن نتيجهء رونق تجارت و آمدورفت بازرگانان و كشتيهاى بازرگانى باشد ، بيش از هرچيز نيازمند امنيت و آرامش و صلح و عدالت است و وقتى اين عوامل از آنجا رخت بربست نه تنها كشتيها و بازرگانان بدانجا آمدورفت نمىكنند بلكه بازرگانان و مالداران آنجا نيز بتدريج از آنجا رخت بربسته به جائى كه براى كسبوكار و زندگى مناسبتر باشد روى مىآورند و بدين ترتيب شهر رو به ويرانى مىرود و فقر وفاقه بر آن حكومت مىكند و بندر جده هم چندينبار دچار چنين رويدادهائى شده كه بعضى از آنها در تواريخ كموبيش منعكس شده است .
يكى از رويدادها كه پيش از اسلام روى داد و موجب ويرانى اين بندر گرديد هنگامى بود كه بعضى قبائل عرب بر آنجا مستولى گرديدند و كار تجارت در آنجا مختل گرديد و بازرگانان ايرانى نيز آنجا را ترك گفته و تجارت مكه هم از
هامش
( 1 ) . جواد على 4 - 177 به نقل از :Ency . IV , P . 622.