مىتوان گفت خانهسازى به وسيلهء سنگ براى نخستينبار به وسيلهء ايرانيان در شرق افريقا متداول گشت . « 1 »
بازرگانان سيراف و آبادانى جده
دربارهء ارتباط آبادانى جده با بازرگانانى كه از بندر سيراف بدانجا رفتهاند بجز آنچه در تاريخ المستبصر آمده در مآخذ قديمىتر از آن هم اشاراتى هست . از نوشتهء ابو زيد كه چنان كه گفتهاند خودش از تجار سيراف بوده و در قرن سوم هجرى مىزيسته نقل شده است كه بازرگانان سيرافى تا جده در درياى احمر و سواحل زنگبار در سواحل شرقى افريقا هم رفتوآمد داشتهاند « 2 » و اينكه در بعضى دورهها كه بندر سيراف در اثر عواملى طبيعى يا اجتماعى دچار ويرانى يا ناامنى شده عدهاى از بازرگانان آنجا به جده رفته و آنجا را مركز تجارت خود قرار داده و موجب رونق تجارت و آبادى آنجا شده باشند بدين معنى نيست كه رابطه بازرگانان سيرافى با جده تنها به همين دورههاى بحرانى محدود مىشده و در ايام عادى چنين روابطى وجود نداشته است ، زيرا همين امر دليل بر اين است كه پيش از اين دورههاى بحرانى هم جده براى بازرگانان ايرانى جائى شناخته شده بوده است .
و آنچه هم از رونق كسبوكار بازرگانان و دريانوردان سيرافى و گسترش و دامنهء فعاليتهاى آنها كه داراى كشتيهاى بزرگ اقيانوسپيما بودهاند و در تمام بنادر معتبر اقيانوس هند از چين گرفته تا زنگبار و افريقاى شرقى آمدورفت و تجارت داشتهاند در تاريخها آمده مؤيد اين امر تواند بود .
استخرى گويد :
هامش
( 1 ) . كتاب ايرانيها و شرق افريقا ، ص 84 به نقل از الاسلام فى شرق افريقية تأليف سپنسر ترمنگام ، ص 12 .
( 2 ) . به نقل توماس ريكس از او در مقالهاى بهعنوان دريانوردى و خليجفارس كه در فرهنگ ايرانزمين ، ج 18 ، ص 404 منتشر شده با ارجاع بهG . Ferrand1932 : 130 و همچنينA . S . S . Nadvi1966 : 130 .