عرض هردو ديوار كه به هم چسبيده بودند روى هم پانزده وجب شد . بر اين باور چهار دروازه هم تعبيه كردند و دورتادور اينبارو را خندق عظيمى كندند با ژرفا و پهناى زياد كه حفاظ شهر باشد زيرا آب دريا پيوسته در اين خندق جريان داشت و لبريز آن دوباره به دريا برمىگشت و بدينسان جده به صورت جزيرهاى درآمده بود كه در وسط آب دريا قرار داشت و وقتى كه ايرانيان اين شهر را بدينسان در نهايت استحكام ساخته و از گزند مهاجمان مصون و محفوظ داشتند براى اينكه شهر دچار كم آبى نشود ( و از اين راه خللى در حفاظ آن راه نيابد ) در داخله شهر تعداد پانصد و شصت و هشت و در خارج شهر هم به همين تعداد آبانبار ساختند . « 1 »
آثار معمارى و فنون جنگى ايرانى در جده
در « تاريخ مدينة جده » پس از نقل اين گفته ابن مجاور چنين آمده است : وصفى كه ابن مجاور از كيفيت بناى اين شهر كرده درست منطبق با اطلاعاتى است كه ما از فنون جنگى ايرانيان داريم ، زيرا كندن خندقهائى با پهنا و ژرفاى زياد به دور شهرها براى دفاع از آنها در مقابل حمله دشمنان از قديم جزء فنون جنگى ايرانيان بوده و اعراب آن را نمىشناختند و به همين علت هم بود كه چون در جنگ خندق سلمان فارسى به پيغمبر اكرم پيشنهاد كرد كه براى دفاع از مدينه به دور شهر ( يا لااقل آن قسمت كه مورد هجوم اهل مكه بود ) خندق بكنند و پيغمبر اكرم پذيرفت . هنگامى كه عدهاى از سپاهيان قريش همچنان با شتاب به سوى شهر مىتاختند و اسبهاى آنها در كنار خندق متوقف شدند از آنچه ديدند نخست به وحشت افتادند و گفتند به خدا سوگند كه اين حيلهاى است كه هرگز اعراب آن را نمىشناختند . « 2 »
هامش
( 1 ) . ابن مجاور ، تاريخ المستبصر ، چاپ ليدن ، 1951 م ، ص 43 .
( 2 ) . تاريخ مدينة جده ، ص 2 - 51 ، به نقل از ابن هشام ، السيرة النبوية چاپ مصر 1355 هجرى قمرى ، 1936 م ، ج 3 ، ص 235 .