جامهء عمل مىپوشيد . و به همين دليل دامنهء توطئهها و كارشكنيهاى روميها در اين منطقه براى دولت ايران در اين دوران بسيار شديد و گسترده بود .
جده دروازهء آبى مكه و تنها بندر آن شهر تجارتى معروف حجاز بوده است و با بسته شدن راه زمينى تجارتى مكه به يمن در دورانى كه يمن در اشغال حبشيها بوده به خصوص در دورانى كه حبشيان راه دشمنى با تجّار مكه را مىپيمودند طبيعى بوده كه راه آبى جنوب از طريق درياى سرخ رونق بيشترى يابد و جده كه تنها بندر مكه و دروازهء آبى اين شهر بوده اعتبار و اهميت بيشترى يابد و بازرگانان و دريانوردان بيشترى به آنجا روى آورند و از آنميان بازرگانان ايرانى هم كه از وسائل بيشتر و بهترى برخوردار بوده و كشتيهاى بزرگ مجهزى هم در اختيار داشتهاند بيشتر به آنجا رفتوآمد كنند شايد در اين ميان تشويق انوشيروان و تقويتى هم كه از ايشان براى مقابله با كارشكنيهاى دولت روم به عمل مىآمده در جلب بازرگانان ايرانى به جده و از آنجا به مكه بىاثر نبوده .
مكه كه بزرگترين مركز بازرگانانى عربستان غربى و بر سر شاهراه تجارتى غرب و شرق قرار داشته در اين دوران محل رقابت شديد تجارتى ايران و روم بود .
اوليرى
O'leary ( De Lacy )
يكى از محققانى كه در موضوع عربستان پيش از اسلام تحقيقاتى كرده ، بعيد نمىداند كه در بين بازرگانان رومى در مكه كسانى هم بودهاند كه براى دولت بيزانس جاسوسى مىكرده و اعراب را زيرنظر مىداشتهاند آنها اخبار ايشان و ارتباطشان را با ايرانيان و همچنين از اخبار ايرانيان در جزيرة العرب و ارتباط ايشان را با قبايل عرب براى دولت روم مىنوشتهاند .
اطلاعاتى كه دولت روم براى برهم زدن نقشههاى ايرانيان و دور ساختن آنها از جزيرة العرب كمال احتياج را به آنها داشته « 1 » . بههرحال در اين دوران ، هم آمدورفت كشتيها و بازرگانان در بندر جده افزايش يافته و موجبآبادى و رونق آنجا گشته ، و هم آمدورفت بازرگانان ايرانى از جده به مكه به منظور
هامش
( 1 ) .O'Leary ( De Lacy ) Arabia Before Mohammad , Londen 1927 , P . 181( به نقل دكتر جواد على از او در تاريخ العرب قبل الاسلام 204 - 201 ) .