قبيلهء ازد در عمان اشتغال در همين مراكز دريائى عمان بهعنوان ملّاح و جاشوان كشتى بوده است و آنكه آنها را در آنجاها به اين كار واداشته يا به آنجا كوچانده است اردشير بن بابك بوده . ابو عبيده گويد كه اردشير بابكان آنها را در شحر عمان به كار ملّاحى گماشته است « 1 » .
در دولت ساسانى ، گاهى عمان در قلمرو فرمانروائى مرزبانى هجر ( - بحرين ) قرار داشت و گاهى هم از سوى آن دولت براى آنجا مرزبانى مستقل تعيين مىشد . حمزهء اصفهانى عمان را در قلمرو فرمانروائى آزادافروز پسر گشنسب مرزبان هجر نوشته « 2 » ولى از بعضى مآخذ چنين برمىآيد كه در زمان فتوحات اسلامى عمان را از سوى دولت ساسانى فرمانروائى جداگانه بوده و او را « اسوارى از اسواران كسرى » نوشتهاند .
در اين دوران و به خصوص در اواخر آن و پس از آنكه يمن هم در قلمرو مستقيم ايران درآمد بر اهميت و اعتبار بندر عمان هم افزود چه گذشته از اينكه ارتباط دريائى آن با همهء مراكز دريائى شبهجزيرهء عربستان و درياى سرخ و حتى افريقا كه در آنجاها هم بازرگانان و دريانوردان ايرانى در آمدورفت بودند گسترش يافت از راههاى زمينى هم اين بندر با يمن و لحسا و بحرين و مدائن و مراكز ديگر در ارتباط بود و پس از اين دوران هم تا قرنها اين مركز عمان همچنان چهرهء ايرانى خود را داشت و به همين جهت هنگامى كه پيغمبر اكرم
هامش
- مىشود كه گذشته از لغت و انساب داراى معارف متنوع و گوناگونى بوده است . ( الفهرست ، ص 54 ) .
( 1 ) . در روايت ابو عبيده به صورتى كه در معجم البلدان ياقوت نقل شده ( ج 54 ، ص 522 ) ، آمده است كه اردشير بن بابك ششصد سال پيش از اسلام قبيلهء ازد را در شهر عمان به كار ملّاحى گماشت . اين تاريخ با دوران اردشير بابكان منطبق نيست و با دوران اشكانيان و تقريبا با همان تاريخى كه دريانورد رومى آنجا را ديد و بهعنوان يكى از مراكز دريائى ايران وصف كرده منطبق مىشود . سلطنت اردشير بابكان در حدود چهارصد سال پيش از اسلام بوده و ابو عبيده هم شخصى ناوارد در تاريخ نبوده بنابراين بايد گفت كه در نقل اين روايت اشتباهى يا در تاريخ و يا در شخص روى داده است .
( 2 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب . . . دفتر 2 ، ص 26 .