از نوشتههاى ايزودور بخشهاى مختلفى شامل اطلاعات گوناگون دربارهء پارتيان باقىمانده بوده زيرا علاوه بر اين بخش كه دربارهء مسافتها و منزلگاهها و شهرهاى پارتيان بوده يكى ديگر از نويسندگان يونانى هم به نام لوكيانوس كه در حوالى ( 115 - 200 ) ميلادى مىزيسته از يكى از نوشتههاى او مطالبى دربارهء اردشير و از شاه ديگرى به نام « گويسوس » كه شاه عمان بوده نقل كرده « 1 » و مؤلف ديگرى هم به نام اتنوس كه در حدود 200 ميلادى مىزيسته وصف جزايرى را در خليجفارس كه محل صدور مرواريد بوده و دربارهء كيفيت پيدايش و رشد آنها مطالبى داشته است از كتابى از همين ايزودور نقل كرده كه در موضوع سفر در كشور پارت بوده است . « 2 »
دربارهء مؤلف اين كتاب يعنى ايزودور كرخى غالب اطلاعاتى كه ذكر كردهاند مبتنى بر ظن و گمان است بعضى گمان كردهاند كه اين كرخ همان است كه گويند شهرى تجارتى بوده در دهانهء خليجفارس كه بعضى آن را با خرمشهر كنونى تطبيق كردهاند ، و دربارهء تاريخ زندگى او نيز گفتهاند كه او در دوران اگوست امپراطور روم زندگى مىكرده و قرن اول ميلادى را هم درك كرده و علاوه بر اين نوشته كه از او در دست است داراى تأليفات ديگرى هم بوده . و از اين قبيل احتمالات « 3 » دربارهء محلى كه اين شخص به آنجا منسوب شده و او را كرخى گفتهاند . در اين منطقه خليجفارس جز يك محل بدين نام شهرت ندارد و آن محلى است كه در كتابهاى جغرافيائى عرب به نام كرخ ميسان معروف است و اين همان جائى است كه در زمان اسكندر به نام كرخ اسكندر معروف شده و در كتابهاى يونانى و رومى هم نامى از آن هست ولى در اثر سيل و طغيان رودخانهها خراب شده . و بعدها انطيوخوس سلوكى در جاى آن محلى ساخته كه به انطوخيا معروف گرديد ، و ظاهرا آن هم در برابر سيل و طغيان دوامى نياورده و به جاى آن فرمانرواى ايرانى اين منطقه ميشان جاى ديگرى ساخته كه به
هامش
( 1 ) . جواد على ( ج 4 - 276 ) .
( 2 ) . جواد على ( ج 4 - 276 ) .
( 3 ) . به نقل جواد على در تاريخ العرب قبل الاسلام 3 - 277 .