بِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ )
: ( و به مال يتيم نزديك مشويد جز به طريقى كه نيكوتر است تا زمانيكه وى به قوّت و رشد خويش برسد و پيمانه و ترازو را به انصاف تمام بدهيد ، ما هيچ كس را جز به مقدار طاقتش تكليف نمىكنيم و هنگامى كه سخن مىگوييد عدالت بورزيد ، گر چه عليه خويشاوند شما باشد و به پيمان خدا وفا كنيد ، اينها است كه خداوند شما را بدان سفارش كرده است تا شايد اندرز پذيريد ) ، اين آيه ادامهء بيان همان محرمات عام در اديان است كه شامل : نزديك شدن به مال يتيم مگر به طريق نيكو ( به منظور اصلاح ) ، كم فروشى ، ظلم در گفتار ، وفا نكردن به عهد خدا ، پيروى كردن از غير راه خدا و اختلاف انداختن در دين خداست و شاهد مدّعاى ما بر اينكه اين مناهى اختصاص به شريعت خاص ندارد اين است كه در قرآن كريم همين مناهى از قول انبياء عليهم السلام نقل شده است و نيز در آيه 13 سورهء شورى صريحا مىفرمايد : سفارشهايى كه به اين امّت شده ، همان سفارشهايى است كه به انبياء سلف شده است ،
( شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ . . . )
« 1 » ، و نيز با اشارهاى لطيف در اين دو آيه اين محرّمات را توصيه و سفارش خوانده است .
امّا توضيح اين مناهى ، اينكه از نزديك شدن به مال يتيم منع فرموده ، به جهت دلالت بر عموميّت مطلب است ، يعنى نه تنها خوردن مال يتيم حرام است ، بلكه هرگونه تصرفى كه به غير منظور اصلاح و حفظ آن باشد ، نيز حرام مىباشد و اين منع تا زمانى ادامه دارد كه يتيم به حدّ رشد و بلوغ جسمى و عقلانى برسد كه ديگر در ادارهء اموال خود محتاج به ديگران نباشد و پس از آن هم ديگر خودش عاقل است و نياز به قيّم ندارد .
آنگاه مسأله ( ايفاء به قسط ) را مطرح مىكند ، يعنى عمل كردن به عدالت بدون اجحاف و ستم و اينكه فرمود : ما هيچ كس را بيش از طاقتش تكليف نمىكنيم به منزله دفع اين توهّم است كه ممكن است بگويند هرگز ممكن نيست ، عدالت واقعى در وزن و
هامش
( 1 ) - سوره شورى ، آيه 13 .