فضائل واقعى مىرساند ، مثلا ، اگر مانند علم و تقوى اكتسابى باشد ، خداوند توفيق تحصيل آنها را روزى او مىكند و اگر مانند رسالت و نبوّت و رزق غير اكتسابى و غير اختيارى باشد ، به مقتضاى مصالحى كه خودش مىداند از اين امور به او اختصاص مىدهد و اين درجات در مورد ابراهيم عليه السّلام شامل هدايت و ارائه ملكوت آسمانها و زمين و يقين قلبى و حجّت قاطعه است كه همه از درجات و مراتب علم مىباشند ، پس ابراهيم عليه السّلام مصداق آيه
( يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ )
« 1 » ، ( خداوند مؤمنان از شما ، و همچنين كسانى را كه علم روزيشان شده است به درجاتى بالا مىبرد ) ، مىباشد .
و آنگاه در آخر مىفرمايد : ( همانا اى محمّد ، پروردگار تو حكيم و عليم است ) با اين كلام تثبيت مىنمايد كه همه اين برتريها و امتيازاتى كه خداوند به ابراهيم عليه السّلام داده از روى علم و حكمت بوده ، چون او با علم خود به همهء مصالح و امور آگاهى دارد و دليل اينكه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم را مخاطب ساخته ، به علّت دلگرم ساختن آن جناب بوده است .
[ آيهء ( 90 - 84 ) بيان استمرار در ارسال رسل ]
( 84 )
( وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنا وَ نُوحاً هَدَيْنا مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَيْمانَ وَ أَيُّوبَ وَ يُوسُفَ وَ مُوسى وَ هارُونَ وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ )
: ( و اسحاق و يعقوب را به او بخشيديم ، همه را هدايت كرديم و نوح را نيز قبل از ابراهيم و فرزندانش داود و سليمان و ايّوب و يوسف و موسى و هارون را هدايت كرديم و اينچنين نيكوكاران را پاداش مىدهيم ) ، در اين عبارت منّت گزارى خداوند است بر پيامبر خود ابراهيم و ساير انبياء و نيز شامل بر شمردن نعمتهاى بزرگى است كه توحيد فطرى و هدايت شدن به هدايت الهى به همراه دارد و باعث حفظ فطرت از ضايع شدن بوسيلهء هواى نفس و وسوسههاى شيطانى مىگردد .
هامش
( 1 ) - سوره مجادله ، آيه 11 .