خود به خود و بدون زحمت به سويش سرازير گردد و اين موهبت اختصاص به انبياء و بعضى از صدّيقين و شهداء كه همرتبهء انبيائند دارد ، و اجتباء در مورد انبياء به اين معناست كه خدا همه آنها را بر هدايت واحده جمع نموده و آنها را به راه واحد و مستقيم وارد كرده است ، صراطى كه هيچ اختلافى در آن راه ندارد ، نه به جهت شرايط و زمان و نه به حسب اجزاء و اشخاص و نه به حسب مقصد ، و پروردگار مىفرمايد :
( فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفاً )
« 1 » ، ( پس روى خويش را به اين دين معتدل بنما ) ، و دين حنيف دين الهى است كه قوام مجتمع انسانى در گرو آنست و آن دينى است كه فطرت ما را بسوى آن هدايت مىكند و خلقت ذاتى ما بسوى آن تمايل دارد ، چون سعادت فكرى و عملى انسان در گرو آنست و آن فطرتى است كه خداوند بشر را بر اساس آن آفريده است ، لذا هيچ تغييرى به حسب شرايط و زمان و اشخاص و مقاصد و اهداف در آن راه ندارد ، چون آن همان توحيد است كه تمام معارف دينى و احكام شرعى و اخلاقيات كريمه بدان باز مىگردند و بر اساس آن بنا شدهاند و صراط مستقيمى است كه سالك آن هرگز گمراه نمىشود .
( 88 )
( ذلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ لَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ ما كانُوا يَعْمَلُونَ )
: ( آن هدايت خداست كه هر كس از بندگانش را كه بخواهد به آن هدايت مىكند و اگر آنان شرك مىورزيدند هر آينه اعمالى كه انجام مىدادند باطل مىشد ) ، اين جمله بيان مىدارد كه آنچه خداوند درباره هدايت انبياء فرمود ، معرّف هدايت خاصّ او بود ، همان هدايتى كه غير انبياء هر كس ديگرى را هم كه بخواهد با آن هدايت مىكند ، پس هدايت واقعى تنها از جانب خداست كه آدمى را به صراط مستقيم كشانيده با انبياء همراه مىكند و علامت اين هدايت اين است كه برگشت همه دستورات آن به توحيد و اقامهء دعوت حق و عبوديّت و تقوا باشد ، و در ادامه مىفرمايد : اگر آنها شرك ورزيده
هامش
( 1 ) - سوره روم ، آيه 30 .