بدنبال دارند ، امّا اميد آمرزش به سبب شفاعت يا غير آن ، در آنها وجود دارد به خلاف شرك .
پس شخص موحّد كه خود را از شرك حفظ نمايد ، اگر با گناهان كبيره مثل عقوق والدين ، خوردن مال يتيم و قتل نفس يا شرب خمر مواجه مىشود ، از آنها اجتناب مىكند .
و خداوند نيز چنانچه وعده فرموده : گناهان صغيرهء آنها را مىآمرزد
( إِنْ تَجْتَنِبُوا كَبائِرَ ما تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ )
« 1 » ، و لذا هر چه تقواى او بيشتر باشد و معرفت بيشتر نسبت به پروردگار داشته باشد به همان مقدار بيشتر از گناهان و مصاديق ظلم اجتناب مىكند ، سه نكته در آيه وجود دارد : ( 1 - مراد از ايمان در آيه مطلق ايمان به ربوبيّت است ، ( 2 - ظلم در آيه به معناى مطلق مواردى است كه براى ايمان مضّر بوده و آن را فاسد و بى اثر مىسازد ، همچنانكه ( امن ) و ( اهتداء ) نيز مطلق هستند و به معناى مطلق ايمنى از شقاوت و عذاب و در مورد اهتداء به معناى مطلق دورى و خلاصى از عذاب است ، اگر چه به حسب مورد تنها منطبق بر رهائى از خصوص عذاب شرك است ، ( 3 - اطلاق ظلم بر حسب اختلاف مراتب ايمان مختلف مىشود .
( 83 )
( وَ تِلْكَ حُجَّتُنا آتَيْناها إِبْراهِيمَ عَلى قَوْمِهِ نَرْفَعُ دَرَجاتٍ مَنْ نَشاءُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ )
: ( اين است حجّت ما كه آن را به ابراهيم بر عليه قومش داديم ، هر كه را بخواهيم درجاتى بالا مىبريم ، بدرستى پروردگار تو درست كردار و دانا است ) ، علّت به كار بردن لفظ ( تلك ) كه مخصوص اشاره به دور است به جهت تعظيم و احترام آن حجّت بوده ، چون برهان مذكور برهانى است قاطع كه مقدّمات آن همه از فطريات اخذ شده است و خداوند مىفرمايد : ما اين برهان را به ابراهيم داديم و در ادامه مىفرمايد :
خداوند هر كه را بخواهد به درجاتى بالا مىبرد ، يعنى به مراتبى از كمالات معنوى و
هامش
( 1 ) - سوره نساء ، آيه 31 .