خود صريحترين برهان است بر توحيد معبود و اينكه جز اللّه تعالى خداى ديگرى نيست .
( 42 )
( وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ فَأَخَذْناهُمْ بِالْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ لَعَلَّهُمْ يَتَضَرَّعُونَ )
: ( و به تحقيق پيامبرانى را به سوى امّتهايى كه قبل از تو بودند فرستاديم و به منظور اينكه شايد به درگاه ما تضرّع نمايند ، آنان را با سختيها و گرفتاريهاى گوناگون گرفتار ساختيم ) ، پس اين سنّت الهى است كه ابتدا پيامبران را به سوى امّتها گسيل مىدارد كه آنها را به سوى توحيد فرا خوانند و آنگاه آنها را به انواع شدّتها و محنتها آزمايش مىكند و ( بأس ) از ريشهء ( بؤس ) به معناى شدّت گرفتارى و مكروه و ( ضرّاء ) به معناى بدحالى است ، اعم از بد حالى روحى مانند ، نادانى و اندوه يا بد حالى جسمى ، مانند مرض و نقصهاى بدنى و يا بد حالىهاى خارجى ، مانند سقوط از رياست و جاه و از بين رفتن مال و امثال آن ، و ( تضرّع ) به معناى تذلّل و خوارى در برابر خداى سبحان است ، به اين منظور كه شايد گرفتاريها را رفع نمايد و خداوند مىفرمايد : هدف از اين محنتها و مصائب اين بود كه اينها با تضرّع به درگاه خدا روى آورند و با حسن اختيار خدا را بخوانند و دلهايشان نرم گشته و از خوردن فريب در برابر جلوههاى شيطان و از اتكاء به اسباب ظاهرى اعراض نمايند ، پس اصابت اين بلاها به نفع آن امّتها بود ، چون انگيزهء توبه و رجوع آنها بسوى ساحت پروردگار عالم مىگشت .
( 43 )
( فَلَوْ لا إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا تَضَرَّعُوا وَ لكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ ما كانُوا يَعْمَلُونَ )
: ( پس چرا وقتى عذاب ما به آنها رسيد تضرّع نكردند ، ولى دلهايشان سخت شد و شيطان عمل زشتشان را برايشان زينت داد ) ، پس آنها در مواقع برخورد با ناملايمات و بليّات هم به سوى پروردگار خود رجوع نكرده و در برابرش تذلّل ننمودند و دلهايشان تحت تأثير قرار نگرفت و همچنان سرگرم اعمال شيطانى خود شدند و از ذكر خدا غفلت نمودند و به اسباب ظاهرى اعتماد كردند و پنداشتند كه اصلاح امورشان به