چه كسى را مىخوانيد كه آن عذاب را از شما دفع كند ؟ آيا جز خدا كسى از بتهاى شما و الهههاى شما هست كه به داد شما برسد يا فقط او را مىخوانيد و تنها اوست كه قادر بر كشف آن بليّه از شماست و اگر بخواهد آن بلا را از شما دفع مىكند ، پس تنها اوست كه قدرت مطلق دارد و مىتواند نفعى را به شما و اصل يا ضررى را از شما دفع نمايد ، پس هيچ معبودى جز او نيست و روى آوردن به سوى او در هنگام گرفتارى از فطريات بشر است .
( 41 )
( بَلْ إِيَّاهُ تَدْعُونَ فَيَكْشِفُ ما تَدْعُونَ إِلَيْهِ إِنْ شاءَ وَ تَنْسَوْنَ ما تُشْرِكُونَ )
: ( بلكه فقط او را مىخوانيد و اوست كه اگر بخواهد آن گرفتارى را از شما رفع مىكند و آن روز شركائى را كه امروز باور داريد فراموش خواهيد كرد ) ، چون در هنگام گرفتارى و بلا انسان از هر چيز غير از خودش فارغ مىشود و همين نفسش او را مجبور مىسازد كه به سوى خالق خود توجّه كند ، پس انسان هر چيز را هم فراموش كند ، خود و خداى خود را از ياد نخواهد برد و اين امرى فطرى است و خداى متعال هم چون داراى قدرت مطلقه است ، اگر بخواهد و مشيّتش تعلّق بگيرد ، مىتواند هر گرفتارى را بر طرف سازد ، حتّى زمان قيامت را كه هيچ ترديدى در آن نيست ، و اگر نه ، مىتواند آن مسأله را بر طرف نسازد ، چون خدا مجبور و ناچار در قبول دعاى ما نيست و اينكه فرمود :
( ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ )
« 1 » ، ( بخوانيد مرا ، اجابت كنم شما را ) ، اين وعدهء استجابت ، قدرت بر ترك استجابت را از او سلب ننموده و دست بندى به قدرت او نيست و خداوند باز هم قدرت بر ترك دارد .
و اينكه فرمود ( تنسون ما تشركون ) يعنى بتها و معبودهايى را كه شريك خدا گرفتهايد فراموش مىكنيد به جهت آنست كه اينها نفعى به حال شما ندارند و لذا در هنگام هجوم بلا ، غير خودتان و پروردگارتان همه چيز را فراموش مىكنيد و اين برهان
هامش
( 1 ) - سورهء مؤمن ، آيه 60 .