مقتضاى مقدمهء دوّم يعنى رحمتش او را به چنين زندگى مبعوث خواهد نمود ، جمله ( قل لمن ما فى السموات و الارض . . . ) متضمن مقدمه اوّل حجّت است و جمله ( كتب على نفسه الرّحمة ) ، متضمن مقدمهء دوّم و جملهء ( ليجمعنّكم . . . ) به منزلهء نتيجه برهان مىباشد و جملهء ( له ما سكن فى الليل ) در آيهء بعدى به منزلهء مقدمهء سوّم و تتمهء حجت آيه قبلى است ، اگر چه خود برهانى كامل است .
امّا در مقدمهء اوّل خداوند به رسول خود دستور مىدهد كه از كافران بپرسد چه كسى مالك آسمانها و زمين است و چون مسأله مورد سؤال هم در نظر سائل و هم در نظر سؤال شونده امر واضحى است كه خود خصم هم به آن معترف است ، لذا به رسول گراميش مىفرمايد : او خودش به جاى آنها جواب دهد و حجّت را كامل نمايد و اين قسم سؤال و جواب از خصم و جواب دادن خود سائل از سليقههاى بديعى است كه در تنظيم براهين به كار مىرود .
و امّا در مقدمه دوّم ( كتابت ) به معناى اثبات و حكم حتمى است و رحمت نيز گفتيم كه افاضهء نعمت و حق بر مستحقّ مىباشد و از صفات فعليهء خداى تعالى است و لذا جايز است كه خداوند آن را بر خود واجب كند ، به خلاف صفات ذاتيه مثل علم و حيات و آنگاه نتيجه گرفت كه ( ليجمعنّكم . . . ) و ترتّب اين نتيجه بر آن مقدّمات را با رساترين وجهى تأكيد فرمود ، يعنى هم لام قسم به كار برد و هم نون تأكيد و در آخر صراحتا فرمود ، ( لا ريب فيه ) و سپس اشاره كرد كه در چنين روزى سود تنها عايد مؤمنين است و كفّار كه به نفس خود ضرر زدهاند در آخرت جز خسران بهرهاى ندارند ، چون آنها ضلالت را به بهاى از دست دادن هدايت خريدهاند و سرمايهء عمر خود را از كف دادهاند و در نفس خويش ضرر نمودهاند ، علاوه بر اينكه سودى عايدشان نشدهء اصل سرمايه را نيز باختهاند .
( 13 )
( وَ لَهُ ما سَكَنَ فِي اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ )
: ( و جميع موجوداتى كه در ظرف زمان جاى دارند ، همه ملك خدايند و او شنوا و دانا مىباشد ) ، سكون در ليل و