پيامبران عبارت بوده از اينكه عذابى را كه پيامبرانشان آنها را از آن بيم مىداده و به نزول آن تهديد كردهاند ، مسخره مىكردند و در نتيجه همان عذاب بر آنان نازل مىشد و نتيجهء تمسخرشان را مىچشيدند ، در اين آيه خداوند پيامبر را دلخوش نموده و دلدارى داده و مشركان را هم انذار نموده است .
( 11 )
( قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ )
: ( بگو در زمين سير كنيد و آنگاه ببينيد نهايت كار تكذيب كنندگان چگونه بوده است ) ، در اين آيه خداوند مردم را به اينكه از شنيدن موعظه پند بگيرند ، امر فرموده است و دستور داده كه در آثار گذشتگان مطالعه و تحقيق كنند و عبرت بگيرند و ببينند كه چه اقوامى ، چگونه هلاك شدند و جز روايتى و نقلى از آنان باقى نمانده است .
[ آيهء ( 18 - 12 ) اقامهء برهان بر معاد ]
( 12 )
( قُلْ لِمَنْ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ )
: ( بگو آنچه در آسمانها و زمين است از آن كيست ؟ بگو از آن خداست ، او رحمت بر بندگان را بر خود واجب گردانيده و بدون شكّ همهء شما را در روز قيامت كه هيچ شكّى در آن نيست جمع آورى مىكند ، ولى كسانى كه خود را در ضرر افكندند آنها ايمان نمىآورند ) ، با اين سؤال و جواب ، برهان بر معاد شروع مىشود و خلاصهء آن اين است كه خداى متعال مالك همهء آنچه در آسمانها و زمين است مىباشد و مىتواند هرطور كه بخواهد در آنها تصرّف كند و از طرف ديگر خداوند عالم رحمت را بر خود واجب شمرده است و رحمت عبارتست از رفع حوائج محتاجان و رساندن هر چيزى به مستحق آن ، و از طرف ديگر عدّهاى از بندگانش صلاحيّت زندگى جاويد و سعادت در آن را دارند ، پس خداى سبحان به مقتضاى مقدمهء اوّل يعنى مالكيتش مىتواند در انسان تصرف نمايد و چون انسان به مقتضاى مقدمهء سوّمى استعداد و استحقاق زندگى جاويد را دارد ، لذا به