در اين آيه خشنودى را متعلق به خود بندگان صادق نمود نه به صدق آنها ، چون خشنودى از عمل به اين است كه از آن نفرت ننمايند ، اگر چه از خود آن شخص متنفر باشند ، امّا خداوند در اينجا هم از صداقت صادقين راضى و خشنود است و هم از خود آنان راضى است و خوشنودى خدا وقتى به بنده تعلق مىگيرد كه غرض از خلقت او حاصل شده باشد و غرض از خلقت را در آيه
( وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ )
« 1 » ، ( جنّ و انس را نيافريدم ، جز براى آنكه مرا عبادت كنند ) ، بيان فرموده : پس اين صادقين مقام عبوديّت را به جا آوردهاند كه خدا از آنها خشنود گشته است ، چون آنها خود را نديدهاند و اصولا به چيزى غير از خدا متوجّه نشدهاند و لازمهء اين مطلب طهارت نفس آنان از تمام مراتب كفر و فسق است و در چنين مقامى بنده مىداند كه آنچه خدا از فضل خود به او بدهد نعمت اوست و آنچه از او منع كند به جهت حكمت اوست ، چون :
( وَ لا يَرْضى لِعِبادِهِ الْكُفْرَ )
« 2 » ، ( خداوند كفر را براى بندگانش نمىپسندد ) و
( فَإِنَّ اللَّهَ لا يَرْضى عَنِ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ )
« 3 » ، ( خداوند از گروه فاسقين خشنود نمىگردد ) .
و آنها هم به طريق اولى از پروردگارشان راضى هستند ، چون خداوند به آنان ثواب اعمالشان را داده و هر چه بخواهند به آنها مىدهد
( لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ )
« 4 » ، ( براى آنان هر چه در بهشت بخواهند آماده است و نزد ما بيشتر هم هست ) و بديهى است كه وقتى انسان به هر چه بخواهد بتواند دسترسى پيدا كند ، البته راضى خواهد شد و اين منتهى درجهء سعادت براى انسان از جهت بندگى اوست .
( 120 )
( لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما فِيهِنَّ وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ
هامش
( 1 ) - سوره ذاريات ، آيه 56 .
( 2 ) - سوره زمر ، آيه 7 .
( 3 ) - سوره توبه ، آيه 97 .
( 4 ) - سوره ق ، آيه 35 .